Araştırma Egzersiz 13 Kasım 2026
Høgsholt ve ark., BMJ Open. (2026)

İkinci Basamak Sağlık Hizmetlerinde MR ile Doğrulanmış Kalça Abdüktör Tendon Patolojisi için Eğitim ve Egzersiz

Yapay zekâ tarafından oluşturuldu 1793265000656

MRG ile doğrulanmış kalça abdüktör tendon patolojisi olan hastaların %64’ünde, 3 aylık eğitim + egzersiz programı sonrasında HAGOS ağrı puanında klinik açıdan anlamlı iyileşme görüldü

Tendon yırtığı olan hastalar, yalnızca tendinopatisi olanlara kıyasla daha fazla iyileşme gösterdi; ancak çalışma bu farkı doğrulamaya yetecek istatistiksel güce sahip değildi

Belirtiler belirgin biçimde iyileşmesine rağmen kuvvet artışı sınırlı kaldı; bu da faydanın kas kapasitesinden çok eğitim ve yük yönetiminden kaynaklanabileceğini düşündürüyor

Giriş

Lateral kalça ağrısı, özellikle 40 yaş üstü kadınlarda sık görülen ve işlev kaybına yol açabilen bir kas-iskelet sistemi yakınmasıdır. Lateral kalça ağrısını kapsayan büyük trokanterik ağrı sendromu (GTPS) başlığı altında sınıflandırılır. Semptomlar çoğunlukla, gluteus medius ve/veya gluteus minimus tendonlarının büyük trokantere yapışma yerini etkileyen patolojilerden kaynaklanır. Bu tendon anormallikleri tendinopatiden kısmi veya tam kat yırtıklara kadar değişebilir.

Hasta eğitimiyle birlikte uygulanan egzersiz tedavisi, gluteal tendinopati için ilk basamak tedavi olarak giderek daha fazla önerilmektedir. Mellor ve arkadaşlarının 2018’de yayımladığı, iyi bilinen LEAP çalışması da dâhil olmak üzere önceki klinik çalışmalar, bu yaklaşımın umut verici sonuçlar verdiğini göstermiştir.

Egzersizlerin etkinliğine ilişkin dayandığımız kanıtların çoğu, belirtileri görece hafif olan birinci basamak hasta gruplarından geliyor. Peki bu hastalar birinci basamak tedavisinden fayda görmeyip daha uzun süredir ağrı, daha fazla işlev kaybı ve MRG ile doğrulanmış tendon hasarıyla, hatta bazen tendon kopmalarıyla ikinci basamakta karşınıza çıktığında ne oluyor? Bu hâlâ net değil; çünkü kanıtların çoğu birinci basamak çalışmalarından elde edilmiş. Bu nedenle yazarlar, aynı eğitim ve egzersiz yaklaşımının birinci basamak tedavisinden fayda görmeyip ikinci basamakta takip edilen hastalara yardımcı olup olamayacağını sorguladı.

 

Yöntemler

Bu, 6 aydan uzun süredir lateral kalça ağrısı olan 18-75 yaş aralığındaki kadınların dâhil edildiği prospektif bir kohort çalışmasıydı. Katılımcılar ortopedi polikliniğinden çalışmaya alındı. Muayenede büyük trokanterde kalça abduktorlarının yapışma yerinde palpasyonla hassasiyet, tek ayak üzerinde dururken bilinen ağrının ortaya çıkması ve/veya pelvik stabilitenin yetersiz olması (Trendelenburg belirtisi) ve yan yatış pozisyonunda kalça abduksiyon kuvvetinde azalma saptanan hastalar çalışmaya alınmaya uygundu. Ardından, gluteus medius/minimus kaslarında tendinopati veya yırtılma olarak tanımlanan kalça abduktor tendon patolojisini doğrulamak için hastalara MRI çekildi.

Son altı hafta içinde etkilenen kalçanın lateral bölgesine kortikosteroid enjeksiyonu yapılmış, etkilenen kalçaya daha önce kemikle ilişkili bir cerrahi müdahale geçirmiş, iki taraflı kalça abdüktör tendon patolojisi bulunan, radyografik olarak doğrulanmış kalça osteoartriti (Kellgren–Lawrence derece 2 veya üzeri) olan ya da gebe olan hastalar çalışmaya alınmadı.

Tüm hastalara, fizyoterapist eşliğinde 3 aylık bir program uygulandı. Program kapsamında yük yönetimi, aktivite düzenlemesi ve kalçanın adduksiyon pozisyonlarından kaçınma konularını ele alan 7 gözetimli eğitim seansı düzenlendi. Hastalara ayrıca her gün evde yapmaları için 4 aşamalı egzersizden oluşan bir program verildi: izometrik abdüksiyon, yük vererek abdüksiyon, köprü ve squat.

 

Sonuçlar

Birincil sonuç ölçütü, 3. ayda Copenhagen Kalça ve Kasık Sonuç Skoru (HAGOS) ağrı alt ölçeğindeki (0-100) değişimdi. Yazarlar, HAGOS ağrı alt ölçeği için minimal önemli değişim eşiğini başlangıç standart sapmasının yarısını kullanarak hesapladı.

İkincil sonuç ölçütleri arasında diğer HAGOS alt ölçekleri, VISA-G, Oxford Kalça Skoru (OHS), EQ-5D-5L, NRS ağrı skoru, Değişimin Global Değerlendirmesi (GROC), izometrik kalça kuvveti ve 30 Saniye Sandalyeden Ayağa Kalkma Testi yer aldı. Keşifsel bir alt grup analizinde tendinopatisi olan hastalar (n=33) ile rüptürü olan hastalar (n=27) karşılaştırıldı.

 

Sonuçlar

MR ile doğrulanmış kalça abdüktör tendon patolojisi olan 60 kadın çalışmaya dahil edildi; bunların 55’i müdahaleyi tamamladı (%92). Yazarlar, egzersizlere uyum oranının %85 olduğunu ve hiçbir istenmeyen olay yaşanmadığını bildirdi.

Høgsholt M, Kierkegaard-Brøchner S, Lange J, Lund B, Jørgensen SL, Thorborg K, Bohn MB. MRG ile doğrulanmış kalça abdüktör tendon patolojisi olan hastalarda fizyoterapist liderliğinde eğitim ve egzersiz: prospektif bir kohort çalışması. BMJ Open 2026;16:e120837. doi:10.1136/bmjopen-2026-120837

Birincil sonuç ölçütü olan HAGOS ağrı puanı 46,4’ten 60,1’e yükseldi (ortalama değişim 14,5; %95 güven aralığı 9,0–20,0) ve hastaların %64’ünde puan artışı, minimum önemli değişim eşiği olan 9,3 puanı aştı.

Høgsholt M, Kierkegaard-Brøchner S, Lange J, Lund B, Jørgensen SL, Thorborg K, Bohn MB. MRG ile doğrulanmış kalça abdüktör tendon patolojisi olan hastalarda fizyoterapist liderliğinde eğitim ve egzersiz: prospektif bir kohort çalışması. BMJ Open 2026;16:e120837. doi:10.1136/bmjopen-2026-120837

HAGOS fiziksel aktivite alt ölçeği dışında, ikincil hasta bildirimli sonuç ölçütlerinin neredeyse tamamında anlamlı iyileşme görüldü (VISA-G +9,3, OHS +5,5, EQ-5D-5L ve NRS ağrı ölçümleri); bu alt ölçekte ise değişiklik olmadı.

Høgsholt M, Kierkegaard-Brøchner S, Lange J, Lund B, Jørgensen SL, Thorborg K, Bohn MB. MRG ile doğrulanmış kalça abdüktör tendon patolojisi olan hastalarda fizyoterapist liderliğinde eğitim ve egzersiz: prospektif bir kohort çalışması. BMJ Open 2026;16:e120837. doi:10.1136/bmjopen-2026-120837

İşlevsel açıdan, 30 Saniyede Sandalyeden Ayağa Kalkma Testi’ndeki tekrar sayısı 11,7’den 14,2’ye yükseldi; ancak izometrik kalça kuvvetindeki artışlar neredeyse tüm yönlerde sınırlı kaldı. Global Değişim Değerlendirmesi’nde, 3. ayda yalnızca %37’si başarılı bir iyileşme bildirdi.

Keşifsel alt grup analizinde, rüptür grubu (n=27) HAGOS ağrı puanında tendinopati grubuna (n=33) kıyasla daha fazla iyileşme gösterdi (+18,9 puana karşı +11,1 puan) ve rüptür grubunun %50’sinde başarılı bir GRoC bildirilirken, tendinopati grubunda ise bu oran %26’ydı. Ancak gruplar arasındaki fark istatistiksel olarak anlamlı değildi ve çalışma bu karşılaştırma için yeterli istatistiksel güce sahip değildi.

Høgsholt M, Kierkegaard-Brøchner S, Lange J, Lund B, Jørgensen SL, Thorborg K, Bohn MB. MRG ile doğrulanmış kalça abdüktör tendon patolojisi olan hastalarda fizyoterapist liderliğinde eğitim ve egzersiz: prospektif bir kohort çalışması. BMJ Open 2026;16:e120837. doi:10.1136/bmjopen-2026-120837

Høgsholt M, Kierkegaard-Brøchner S, Lange J, Lund B, Jørgensen SL, Thorborg K, Bohn MB. MRG ile doğrulanmış kalça abdüktör tendon patolojisi olan hastalarda fizyoterapist liderliğinde eğitim ve egzersiz: prospektif bir kohort çalışması. BMJ Open 2026;16:e120837. doi:10.1136/bmjopen-2026-120837

 

Sorular ve düşünceler

Daha güçlü olmak daha iyidir, değil mi?

Buradaki klinik açıdan en ilgi çekici bulgu, kuvvet artışı ile semptomlardaki iyileşme arasındaki uyumsuzluk olabilir. Birinin kalçası daha az ağrıyor ve daha rahat hareket ediyorsa, kaslarının mutlaka güçlendiğini varsayma eğilimindeyiz. Bu çalışma da, Mellor ve arkadaşlarının önceki RCT’si gibi, bunun her zaman doğru olmadığını gösteriyor: Kuvvet kazanımları çok az, hatta ihmal edilebilir düzeydeydi; buna karşın ağrı ve işlevsellik belirgin biçimde iyileşti. Bu bulgu, eğitim vermenin, yük verme korkusunu ele almanın, günlük hareket stratejilerini optimize etmenin ve tedaviye uyumu artırmanın, iyileşme mekanizmasında egzersizlerin kendisinden daha büyük rol oynayabileceğini gösteren giderek artan kanıtlarla örtüşüyor. Bu, egzersizin önemsiz olduğu anlamına gelmiyor; ancak egzersizle neyi başardığımızı yeniden düşünmemizi sağlıyor: Amaç mutlaka kalça abdüktörlerini “güçlendirmek” değil, yüke toleransı ve kalçayı yeniden kullanma konusundaki güveni artırmak olabilir.

 

Neden genel olarak başarılı bir iyileşme bildiren hasta sayısı bu kadar azdı?

Yazarlar ayrıca, katılımcıların %64’ünün başlangıç puanlarının standart sapmasının yarısı olarak tanımlanan 9,3 puanlık minimal önemli değişime ulaştığını bildiriyor. Dikkat çekici biçimde, katılımcıların yalnızca %37’si GRoC’de genel olarak başarılı bir iyileşme bildirdi. Bunu, kohortun üçte ikisinin başarıyla iyileştiği şeklinde sunmak yerine, katılımcıların üçte birinden biraz fazlasının iyileştiğini söylemek daha makul görünüyor. Çalışmada, hastaların GRoC yanıtlarının ardındaki bireysel hedefler veya nedenler araştırılmadı. Bu durum, rehabilitasyon değerlendirmesinde olası bir soruna işaret ediyor: Belirli bir belirtiye odaklanan anketteki iyileşme, hastanın iyileşmeye ilişkin genel algısını yeterince yansıtmayabilir. Bu nedenle, ağrı anketlerinin yanı sıra anlamlı aktivitelerin ve katılımın izlenmesi klinik ortamlarda yararlı olabilir; ancak bu çalışma söz konusu yaklaşımı test etmedi.

 

Yaş, altta yatan patolojiyi ve rehabilitasyona verilen yanıtı etkileyebilir mi?

Çalışmaya 18–75 yaş aralığındaki hastalar dahil edildi; bu hastalar, altta yatan kas-iskelet sistemi sorunları açısından geniş bir yelpazeyi temsil ediyor olabilir. Genç hastalarda femoroasetabüler sıkışma (FAI), kalça displazisi veya kas-tendon yaralanmaları kalça ağrısına katkıda bulunabilir. İleri yaştaki hastalarda ise dejeneratif tendon değişiklikleri, yağlı infiltrasyon, kas atrofisi veya eşlik eden eklem patolojisi görülme olasılığı daha yüksek olabilir. Radyografik olarak doğrulanmış kalça osteoartriti dışlanmış olsa da, potansiyel olarak ilgili diğer kalça sorunları dışlama kriterlerinde açıkça ele alınmamıştır.

Önemli olarak, tüm katılımcılarda kalça abdüktör tendon patolojisi MR ile doğrulanmıştı; ancak yapısal anormalliklerin varlığı, bu bulguların semptomların tek kaynağı olduğunu mutlaka göstermez. Bu nedenle farklı yaş gruplarında semptomlara katkıda bulunan mekanizmalar farklı olabilir ve aynı rehabilitasyon programına verilen yanıtlar da değişebilir.

Yazarlar, yaşın tedavi sonuçlarını etkileyip etkilemediğini araştırmadı. Bu durum, standartlaştırılmış bir eğitim ve egzersiz yaklaşımının tüm yaş grupları için eşit derecede uygun olup olmadığı ya da genç ve ileri yaştaki hastalar için rehabilitasyonda farklı unsurların dikkate alınmasının gerekip gerekmediği sorusunu gündeme getiriyor.

 

MRG ile gluteal tendon yırtığı doğrulanmış hastalar konservatif olarak tedavi edilebilir mi?

Alt grup bulgusu (rüptür grubunda daha büyük kazanımlar görülmesi) ilgi çekici, ancak temkinli değerlendirilmesi gerekiyor. Bu bulgu keşif amaçlı, istatistiksel gücü yetersiz ve tamamen betimleyici nitelikte. Yine de bu bulgu, birçok klinisyenin (ve cerrahın) doğrulanmış bir tendon rüptürünün otomatik olarak “ameliyat gerektirdiği” yönündeki içgüdüsel düşüncesine karşı çıkıyor. Hatta rüptüre tendonlar, konservatif tedaviye tendinopati grubundaki tendonlar kadar iyi, hatta daha iyi yanıt verdi. AMA bu bulgu keşif amaçlı; önce daha ayrıntılı araştırılması gerekiyor.

Şunu da belirtmekte fayda var: Bu hastalar, birinci basamakta yeterince iyileşme gösterememişti. Buna rağmen, görece mütevazı bir program (3 ayda 7 seans) bile iyileşmelerini sağladı. Bu, ikincil basamak ya da ortopedi hizmetlerine yönlendirilmiş hastalarda bile cerrahi rekonstrüksiyonu konuşmaya geçmeden önce fizyoterapist liderliğinde konservatif tedaviyi sonuna kadar denemek için güçlü bir gerekçe.

 

İnekçe konuş benimle.

Bu, kontrol grubu olmayan tek kollu bir kohort çalışmasıydı; bu nedenle iyileşmeleri kesin olarak müdahaleye bağlayamayız. Yazarlar bu konuda açık: Gluteal tendinopatinin doğal seyriyle ilgili veriler, yapılandırılmış bir tedavi uygulanmasa bile hastaların %29-52’sinin bir yıl içinde GRoC’a göre başarılı bir iyileşme bildirebildiğini gösteriyor. Ancak yazarlar, 11 yıllık bir doğal seyir çalışmasına da atıfta bulunarak bu noktayı dengeliyor. Bu çalışmada hastaların %45’inde semptomlar devam etmiş. Bu bulgu, semptom süresi daha uzun ve başlangıçtaki işlev kısıtlılığı daha belirgin olan bu ikinci basamak hastalarının 3 ay içinde kendiliğinden iyileşmesinin pek olası olmadığını düşündürüyor.

Ayrıca, müdahalenin kombine olarak tasarlanmış olması, eğitim ve egzersizin etkilerinin birbirinden ayrıştırılamayacağı anlamına da geliyor. Etkinin ne kadarının egzersizlerden, ne kadarının eğitim ve yük yönetimi önerilerinden kaynaklandığını bilmiyoruz; yazarlar bunu gelecekteki araştırmalar için öncelikli bir konu olarak vurguluyor. Benzer şekilde, bu popülasyonda sonuçlar üzerinde etkili olduğu bilinen bir aracı değişken olan öz yeterlik ölçülmedi. Ancak 2022 Mellor makalesi, öz yeterliğin önemli bir aracı değişken olduğunu, kas kuvveti ve hareket açıklığındaki iyileşmelerin ise böyle olmadığını zaten ortaya koymuştu.

Ayrıca, farklı ilerleme seviyeleriyle birlikte dört standart egzersiz sunulmuştu. Bu, araştırma ortamında uygulanabilir; ancak klinik uygulamada farklı hedefleri olan kişilere aynı egzersizleri vermeyiz. Egzersizleri karşınızdaki kişinin ihtiyaçlarına göre kişiselleştirmek ve uyarlamak hâlâ çok önemli.

Alt grup sınıflandırması (tendinopati veya rüptür), müdahale tamamlandıktan sonra sonuçlara kör olan tek bir değerlendirici tarafından, yerel olarak geliştirilmiş bir MR değerlendirme protokolü kullanılarak yapıldı. Bu durum, bu karşılaştırmayı ne kadar güvenle yorumlayabileceğimizi sınırlandırıyor. Gruplar arası karşılaştırmalar için istatistiksel gücün yetersizliği de göz önüne alındığında, bu sayısal sonuçları yalnızca hipotez oluşturucu olarak değerlendirin; rüptürlerin tendinopatilere kıyasla daha iyi yanıt verdiğinin kanıtı olarak değil.

Son olarak, bu tek merkezli Danimarka kohortunda katılımcıların tamamı kadındır. Bu durum genellenebilirliği sınırlar; ancak söz konusu rahatsızlığın epidemiyolojisiyle uyumludur.

 

Eve götüren mesajlar

Fizyoterapist eşliğinde yürütülen üç aylık eğitim ve egzersiz programının ardından, tendon rüptürleri dâhil olmak üzere MR ile doğrulanmış kalça abdüktör tendon patolojisi bulunan ikincil basamak hastalarının yaklaşık üçte ikisinde ağrıda klinik açıdan anlamlı iyileşme görüldü. Ancak yalnızca %37’si Küresel Değişim Değerlendirmesi’nde (GRoC) genel iyileşmenin başarılı olduğunu bildirdi. Bu da ağrının azalmasının mutlaka tatmin edici bir iyileşme anlamına gelmediğini düşündürüyor. Kas gücündeki kazanımların nispeten sınırlı olması, belirtilerdeki iyileşmenin esas olarak kas gücündeki artışa bağlı olmayabileceğini düşündürüyor. Bununla birlikte eğitim, yük yönetimi ve egzersizin katkısı belirsizliğini koruyor. Bu bulgular, tendon rüptürü bulunan hastalarda bile konservatif tedavi açısından umut verici. Ancak kontrol grubunun olmaması, iyileşmelerin doğrudan müdahaleye bağlanmasını veya müdahalenin cerrahiye alternatif olarak etkili olduğunun ortaya konmasını engelliyor.

 

Referans

Høgsholt M, Kierkegaard-Brøchner S, Lange J, Lund B, Jørgensen SL, Thorborg K, Bohn MB. MR ile doğrulanmış kalça abdüktör tendon patolojisi olan hastalara yönelik fizyoterapist eşliğinde eğitim ve egzersiz: prospektif bir kohort çalışması. BMJ Open 2026;16:e120837. doi:10.1136/bmjopen-2026-120837