Inleiding

Patiëntenpercepties en verwachtingen zijn belangrijke drijvers van klinische uitkomsten. Onderzoek laat zien dat hogere patiënttevredenheid samenhangt met meer betrokkenheid, betere therapietrouw en verbeterde ervaren uitkomsten. Negatieve verwachtingen kunnen daarentegen bijdragen aan het nocebo-effect, waardoor pijn toeneemt en de effectiviteit van de behandeling afneemt. Het is daarom essentieel om patiëntverwachtingen correct te identificeren en aan te pakken, al is dat in de praktijk vaak lastig. In dit artikel worden patiëntverwachtingen in fysiotherapie besproken en worden mogelijke verschillen uitgelicht tussen de prioriteiten van patiënten en de aannames van clinici. Deze review heeft als doel om praktische, direct te gebruiken tools aan te reiken om patiëntverwachtingen, tevredenheid en percepties beter te begrijpen—zodat je klinische uitkomsten kunt verbeteren.

Methoden

Deze cross-sectionele studie volgde de STROBE-richtlijnen voor observationeel onderzoek en de CHERRIES-aanbevelingen voor online enquêtes. Twee gestructureerde vragenlijsten werden ontwikkeld en vooraf getest bij zes deelnemers (drie patiënten en drie fysiotherapeuten). 

De vragenlijsten verzamelden demografische gegevens en beoordeelden 22 verwachtingen over vier domeinen: informatie, interactie, expertise en omgeving. Patiënten rangschikten verwachtingen op basis van hun persoonlijke prioriteiten, terwijl fysiotherapeuten dat deden op basis van hun inschatting van de prioriteiten van de patiënt.

Steekproefgroottes werden berekend met SurveyMonkey (95% betrouwbaarheidsniveau, 5% marge van fout), met als doel 385 patiënten en 283 fysiotherapeuten. Deelnemers werden geworven via digitale kanalen, waaronder patiëntenverenigingen, professionele netwerken, sociale media en mailinglijsten. 

De geschiktheidscriteria worden verder gepresenteerd in tabel 1.

De statistische analyse werd uitgevoerd met Minitab. Groepsvergelijkingen werden uitgevoerd met Mann–Whitney-toetsen, op basis van het gemiddelde belang dat aan elke verwachting werd toegekend over de vier domeinen. 

Resultaten

Geografische en sociodemografische gegevensIn totaal zijn 618 patiënten met musculoskeletale aandoeningen en 489 fysiotherapeuten opgenomen, na screening op volledige antwoorden. De gegevens zijn verzameld via online- en papieren vragenlijsten. Onvolledige inzendingen zijn uitgesloten en er is geen imputatie uitgevoerd. De analyses zijn uitgevoerd met een betrouwbaarheidsniveau van 95% en een foutmarge van 5%. De patiënten bevonden zich vooral in specifieke Franse departementen (Loiret, Hérault, Doubs), terwijl fysiotherapeuten gelijkmatiger verdeeld waren, met een hogere concentratie in Île-de-France. De sociodemografische kenmerken van fysiotherapeuten worden afzonderlijk beschreven.

Voorkeursverwachtingen van patiënten met musculoskeletale aandoeningen

Verschillende verwachtingen

Verwachtingen werden gerangschikt op basis van vastgestelde categorieën (informatie, interactie, omgeving, expertise). De belangrijkste prioriteiten van de patiënt waren het begrijpen van hun aandoening (informatie), een zorgverlener die luistert en voorlichting geeft (interactie), een grondig lichamelijk onderzoek bij het eerste contact (expertise) en snelle toegang tot zorg (omgeving).

Overeenkomsten tussen de verwachtingen die patiënten en fysiotherapeuten ervaren

Vergelijkingen van patiëntverwachtingen met fysiotherapeuten lieten zowel overeenkomsten als verschillen zien in alle categorieën, met gedetailleerde statistische analyses die wezenlijke verschillen identificeerden. Deze overeenkomsten en verschillen worden in de volgende figuren weergegeven. 

Voor de duidelijkheid zou de figuur gebaat zijn bij het specificeren van de eenheid op de y-as. Zoals door de auteurs aangegeven, lopen de scores van 1 tot N, waarbij 1 de hoogste prioriteit weergeeft en N de laagste. Elk item wordt gerangschikt binnen zijn categorie, waarbij N overeenkomt met het totale aantal items in die categorie.

Informatie

Fysiotherapeuten schatten het belang van het aanbieden van oplossingen te hoog in, terwijl ze de behoefte van patiënten aan uitleg en advies voor zelfmanagement onderschatten. Beide groepen waren het eens over het belang van het begrijpen van de aandoening, al was er geen statistisch significante uitkomst. Al met al hebben de hiaten vooral te maken met patiënteducatie en autonomie.

Therapeutische interactie

Hoewel beide groepen het belang van luisteren en communicatie onderschreven, onderschatten fysiotherapeuten de verwachtingen van patiënten met betrekking tot betrokkenheid bij de besluitvorming en motivatie. Omgekeerd schatten fysiotherapeuten geruststelling en psychosociale aandacht te hoog in. Dit wijst op een mismatch tussen actieve versus meer passieve modellen voor patiëntbetrokkenheid.

Technische expertise

Patiënten gaven prioriteit aan de eerste beoordeling en diagnostische uitleg, terwijl fysiotherapeuten meer nadruk legden op behandelingsresultaten. Er werd geen verschil gevonden in het ontvangen van de verwachte zorg. Dit suggereert dat patiënten vroege klinische processen belangrijker vinden dan praktijkprofessionals vooraf verwachten.

Zorgomgeving

Beide groepen vonden korte wachttijden belangrijk, hoewel fysiotherapeuten de waarde daarvan overschatten. Patiënten legden meer nadruk op de kwaliteit en het comfort van de kliniek. Andere logistieke factoren lieten geen significante verschillen zien, wat erop wijst dat omgevingsaspecten door fysiotherapeuten mogelijk worden onderschat.

Geïllustreerd overzicht van de resultaten

Al met al tonen de resultaten een matige mate van overeenkomst tussen patiëntverwachtingen en de percepties van fysiotherapeuten, maar er blijven duidelijke verschillen bestaan. Deze hebben vooral betrekking op het belang van uitleg, de betrokkenheid van de patiënt en de kwaliteit van de zorgomgeving. Fysiotherapeuten geven doorgaans wel de belangrijkste prioriteiten aan, maar schatten het relatieve belang daarvan onjuist in.

Questions and thoughts

Het Common Sense Model of zelfregulatie (CSM) kan een bruikbaar kader zijn om verwachtingen van patiënten aan te pakken. Dit model beschrijft vijf belangrijke domeinen die iemands beeld van een gezondheidsprobleem vormgeven: identiteit (de diagnostische label, bv. tendinopathie of fractuur), tijdsverloop (ervaren begin, duur en progressie), gevolgen (impact op fysiek, cognitief en sociaal functioneren), oorzaken (opvattingen over de oorsprong van de klacht) en controle (ervaren vermogen van de patiënt en de clinicus om invloed uit te oefenen op de klacht).

Deze domeinen lijken met name relevant in het licht van de bevindingen uit deze studie. Patiënten gaven aan sterke verwachtingen te hebben over het begrijpen van de oorzaak van hun pijn, zich gehoord voelen en een grondig lichamelijk onderzoek krijgen. Dergelijke zorgen konden effectief worden aangepakt via gestructureerde patiënteneducatie op basis van de CSM-domeinen. Zo kun je klinische uitleg beter laten aansluiten op de overtuigingen en prioriteiten van patiënten.

Het toepassen van de CSM in de praktijk vraagt wel om de nodige voorzichtigheid. Uit het onderzoek blijkt dat patiënten actief betrokken willen worden bij de besluitvorming. Daarom moeten educatieve strategieën die op dit model gebaseerd zijn, een puur top-down aanpak vermijden. In plaats daarvan moeten ze een samenwerkingsgerichte, patiëntgerichte dialoog stimuleren, zodat het delen van informatie de autonomie ondersteunt—en niet een hiërarchische dynamiek versterkt.

Talk nerdy to me

De geografische spreiding van deelnemers kan een beperking vormen. De meeste patiëntrespondenten kwamen uit landelijke gebieden in Frankrijk, wat de mogelijkheid oproept dat verwachtingen en percepties van patiënten over fysiotherapie verschillen tussen plattelands- en stedelijke populaties. Dergelijke verschillen kunnen worden beïnvloed door factoren zoals opleidingsniveau, wat van invloed kan zijn op opvattingen en houding ten opzichte van zorgprofessionals.

De grote steekproefomvang en de brede geografische dekking bieden een sterke statistische power. De brede inclusiecriteria verminderen echter de specificiteit van de bevindingen en kunnen de toepasbaarheid voor meer afgebakende patiëntsubgroepen beperken.

Een beperking houdt verband met het gebruik van vragenlijsten. De formulering van de vragen kan voor vertekening zorgen en mogelijk ertoe leiden dat respondenten worden gestuurd, of dat er impliciete aannames worden ingebouwd. Het is relevant om te onderzoeken of bepaalde vragen anders geformuleerd hadden kunnen worden om dit risico te beperken.

Meer fundamenteel gezien beperken vragenlijst-gestuurde studies de antwoorden tot vooraf vastgelegde onderwerpen, waardoor mogelijk niet volledig wordt vastgelegd wat voor patiënten het meest belangrijk is. Een eerste kwalitatieve aanpak had kunnen helpen om de belangrijkste thema’s te identificeren, ingebed in de ervaringswereld van patiënten. Dat roept vragen op over hoe de verwachtingencategorieën tot stand zijn gekomen: wat is de oorsprong, en zijn ze gebaseerd op eerder kwalitatief onderzoek of op theoretische kaders? Zonder die duidelijkheid kan de reikwijdte van het onderzoek onnodig zijn ingeperkt. Een explicietere onderbouwing met kwalitatieve methoden (bijv. inductieve benaderingen of grounded theory) zou de conceptuele basis versterken.

Het uitsluiten van onvolledige vragenlijsten verdient ook aandacht. Hoewel dit in lijn is met methodologische richtlijnen, kan deze keuze bias hebben geïntroduceerd door systematisch bepaalde deelnemerprofielen uit te sluiten, waardoor mogelijk specifieke perspectieven minder zichtbaar zijn geworden.

Uiteindelijk is meer transparantie nodig over de ontwikkeling van vragenlijsten. Wat was de onderbouwing achter elke vraag? Is er een systematisch proces gebruikt voor het genereren en selecteren van items? Sommige concepten, zoals ‘als individu worden behandeld’, zouden gebaat zijn bij een duidelijkere definitie. Ze zijn namelijk voor meerdere interpretaties vatbaar en kunnen de consistentie van de antwoorden beïnvloeden.

Boodschappen die je mee moet nemen

• Verwachtingen van patiënten in fysiotherapie reiken verder dan het verminderen van klachten. Patiënten hechten vooral waarde aan begrip van hun aandoening, duidelijke uitleg, actieve betrokkenheid bij beslissingen over de zorg en het voordeel van een grondige initiële beoordeling.
• Fysiotherapeuten bepalen meestal wat er voor patiënten toe doet, maar schatten vaak de relatieve belangrijkheid verkeerd in. De grootste verschillen zitten bij patiënteneducatie, gezamenlijke besluitvorming en de waarde die patiënten hechten aan uitleg.
• Uitleg is behandeling: Patiënten helpen begrijpen wat de oorzaak is, wat de tijdlijn is en hoe hun aandoening wordt behandeld, is geen “extra” onderdeel van de zorg—het is juist essentieel om vertrouwen, betrokkenheid en therapietrouw op te bouwen.
• Patiënten willen partnerschap, niet passieve geruststelling. Dit onderzoek suggereert dat patiënten actieve deelname aan besluitvorming waarderen, meer dan clinici misschien verwachten. Daarom moet gezamenlijke communicatie prioriteit krijgen.
• De eerste sessie doet ertoe: Een grondig lichamelijk onderzoek en een transparante klinische redenering lijken de manier waarop patiënten professionele expertise en vertrouwen in de zorg ervaren sterk te beïnvloeden.
• De zorgomgeving beïnvloedt de patiëntervaring. Klinscomfort, de kwaliteit van het apparatuur en de algehele sfeer bepalen hoe patiënten de kwaliteit van de fysiotherapie beoordelen.
• Het Common Sense Model kan een praktische aanpak bieden om verwachtingen te managen: Door de overtuigingen van patiënten over hun klacht te verkennen (identiteit, tijdsverloop, gevolgen, oorzaken en mate van controle), kun je educatie beter afstemmen en behandelplannen laten aansluiten op de individuele verwachtingen.
• Aan verwachtingen voldoen betekent niet dat je het met elke overtuiging eens bent: Het betekent dat je de perspectieven van de patiënt begrijpt, misverstanden respectvol aanpakt en samenwerkt aan een betekenisvol revalidatieplan.

Referentie

Pakhomova S, Panchout E. Vergelijking van patiëntverwachtingen en -percepties bij fysiotherapeuten die werkzaam zijn in de musculoskeletale revalidatie: Een cross-sectioneel, vragenlijstgebaseerd onderzoek. Musculoskeletal Care. 2026 mrt;24(1):e70211. doi: 10.1002/msc.70211. PMID: 41887199; PMCID: PMC13021288.