Omuz İnstabilitesi Rehabilitasyonu: Klinik Değerlendirmeden Spora Dönüşe
Glenohumeral instabilite, humerus başının glenoide göre semptomatik olarak aşırı translasyon göstermesini ifade eder. Korku duygusu, ağrı, kayma ya da “yoldan çıkma” hissi, subluksasyon veya tam dislokasyon şeklinde ortaya çıkabilir. Önemli olarak, sadece gevşeklik instabilite değildir: dinamik kas kontrolü yeterliyse, bir hastada belirgin pasif translasyon olmasına rağmen hiçbir semptom görülmeyebilir.
Epidemiyoloji ve prognoz
%75’e yakın omuz instabilitesi başvurusu travmatiktir; bunun da yaklaşık %75’i daha çok anterior yönde görülür, %20’si posterior yöndedir ve yaklaşık %5’i multidireksiyoneldir. Bu durum genellikle hipermobilite ile birlikte görülür. Anterior instabilite; humerus başının glenoide göre aşırı anterior translasyonunu ifade eder. Posterior instabilite ise humerus başının glenoide göre aşırı posterior translasyonunu tanımlar.
Travmatik anterior çıkık genellikle zorlayıcı abdüksiyon ve dış rotasyon ile meydana gelir. İlişkili patoloji sık görülür: Bankart lezyonları anterior çıkıkların %84–97’sinde, Hill-Sachs lezyonları ise %41–83’ünde bildirilmiştir. Yaş, eşlik eden yaralanma paternini değiştirir. Daha genç hastalarda izole travmatik rotator manşet yırtıkları nispeten daha nadirdir; buna karşın nüks önemli bir endişedir—özellikle genç temas sporcularında. Yaş arttıkça, travmatik rotator manşet yırtıkları, büyük tüberkül kırıkları ve nörolojik yaralanmalar çıkık sonrası giderek daha fazla önem kazanır.
Travmatik olmayan ve çok yönlü instabilite durumlarında fizyoterapi hâlâ birinci basamak tedavidir. Watson rehabilitasyon programı genellikle yaklaşık 3–6 ay sürer; ancak daha karmaşık ve inatçı instabilite durumlarında rehabilitasyonun çok daha uzun olması gerekebilir.
Çok yönlü gevşekliği, çok yönlü semptomatik instabiliteyle aynı şey olarak görmeyin.
1. Tarama ve Öykü Alma
Kapsamlı bir öykü, en son epizodun ötesine geçmelidir. Daha önceki endişe/rahatsızlık durumu, subluksasyon, tam çıkık, istemli yer değiştirme, travma ve genelize eklem gevşekliğini sorun.
Yaş ve mekanizma
Mekanizma ve hasta profili, tablonun hangi nedenden kaynaklanıyor olabileceğini tahmin etmeye yardımcı olur. Yüksek kuvvetli bir çıkık geçiren genç bir çarpışma sporcularında, tekrarlayan travmatik instabilite ve yapısal hasar ihtimali daha fazla düşündürür. Yaşlı bir hastada travmatik çıkık sonrası, eşlik eden rotator manşet yırtığı, daha büyük tüberkül kırığı veya nörolojik hasarla ilişkili olasılık daha kritik hâle gelir. Bunlar yaşa bağlı kesin tanılar değildir; ancak göreli olasılıkları yaş gruplarına göre değişir.
Geçmiş, hastayı Stanmore instabilite sürekliliği boyunca konumlandırmana yardımcı olabilir:
- Polar I: yapısal patoloji ile ilişkili travmatik durum;
- Polar II: travmatize etmeyen, yapısal bir bileşeni olan;
- Polar III: ağırlıkla yapısal olmayan kas paternlemesi.
Bunları katı tanı kutuları gibi görmek yerine, hastanın tablosunda yapısal mı yoksa motor kontrol ile ilgili mi görünen kısmın ne oranda olduğuna dair bir çerçeve olarak kullanın. Polar I’e yakın bir hastada, belirgin yapısal patoloji mevcutsa cerrahi değerlendirme gerekebilir. Tablo Polar III’e doğru ilerledikçe, nöromüsküler kontrolü hedefleyen rehabilitasyon giderek daha da merkezî hale gelir. Polar II çoğu zaman bu iki uç arasında yer alır; yapısal ve motor kontrol faktörleri birlikte rol oynar.

İnstabilitenin türünü netleştirin
Belirleyin:
- semptomatik yönde: anterior, posterior, inferior veya birden fazla yön;
- kısmi çıkık (sublüksiyon) ile tam çıkık arasındaki fark;
- ilk instabilite atağı mı, tekrarlayan instabilite atağı mı;
- semptomları ortaya çıkarmak için giderek daha az kuvvet gerektiği durumlarda;
- günlük aktiviteler sırasında ya da uyku sırasında instabilitenin ortaya çıkıp çıkmadığı.
Multidireksiyonel gevşekliği, multidireksiyonel semptomatik instabilite ile aynı şey saymayın. Bir hasta birkaç yönde gevşeklik gösterebilir; ancak sadece bir veya iki yönde endişe (korku/çekinme) yaşayabilir.
Kas paternleme (patterning) ile ilgili bir sunumdan şüphelenildiği durumlarda, özellikle de kasıtlı “parti hilesi” (party trick) yer değiştirmeyi de ayrıca sorun.
Jeneralize hipermobilite
Ayrıca başka yerlerde aşırı gevşeklik olup olmadığını değerlendirin ve gerektiğinde Beighton skorunu kullanın. Jeneralize hipermobilite, omuzdaki bulgunun izole bir glenohumeral problemden ziyade daha geniş bir hipermobilite spektrumunun parçası olabileceğini düşündürür.
Korku ve güven
Hastanın hangi hareketlerden kaçındığını sorun; ayrıca omuza güven duyup duymadığını ve sporda hangi durumların endişe (çekinme) tetiklediğini öğrenin. Korku, kaygı, kaçınma ve düşük öz yeterlilik düzeyi, travma dışı (atraumatik) instabilitenin kalıcı olmasını ve daha sonra spora dönüşün gecikmesini etkileyebilir.
Travmatik anterior dislokasyon sonrası: cerrahi mi cerrahi dışı rehabilitasyon mu?
2026 British Elbow and Shoulder Society (BESS) uygulama kılavuzu, travmatik anterior omuz instabilitesi olan yetişkinler için birleşik bir rehabilitasyon çerçevesi sunar. Bu durum, ya kapalı redüksiyon sonrası cerrahi dışı yaklaşım ile ya da artroskopik Bankart onarımı sonrası cerrahi müdahale ile yönetildiğinde geçerlidir.
Her iki yol da beş ardışık aşama etrafında yapılandırılmıştır:
- Akut dönemde koruma ve eğitim
- Hareket ve erken güçlendirme
- Kademeli kuvvetlendirme
- Spora geri dönün
- Üst düzey işlev
İlk üç evre kabaca yaklaşık 0–3, 3–6 ve 6–12 haftaya karşılık gelir; spora dönüş çalışmaları da yaklaşık 12. haftadan sonra başlar. Bununla birlikte BESS, daha sonraki ilerlemenin yalnızca süreye değil; giderek artan şekilde fonksiyonel duruma, güvene, korku/rahatsızlık olmamasına (kaygı düzeyine) ve psikolojik hazır oluşa dayanması gerektiğini vurgular.
Artroskopik Bankart onarımından sonra mevcut BESS uzlaşısı, yaklaşık 2–3 hafta omuz askısı kullanımını destekler ve tam hareket açıklığı boyunca güçlendirmeye yaklaşık 6. haftaya kadar gecikmeli başlanmasını önerir. Cerrahi olmayan (konservatif) rehabilitasyon benzer bir genel yapıyı izler; ancak omuz askısının daha erken azaltılmasına (weaning) izin verir. Bu öneriler, yüksek kesinlikli kanıttan ziyade pratik uzlaşı kılavuzudur.
Öykü veya muayene, kırık şüphesi, belirgin kemik kaybı, travmatik rotator manşet yaralanması ya da nörolojik tutulum düşündürüyorsa, daha ileri tıbbi değerlendirme yapılması uygundur. BESS kılavuzunun kendisi, tam bir görüntüleme veya sevk algoritması değil; bu nedenle bu kararlar yine de yerel travma ve ortopedi klinik yollarını takip etmelidir.
2. Fiziksel değerlendirme: baskın katkıyı belirleyin
Muayenenin amacı sadece instabiliteyi doğrulamak değildir; hastanın şikâyetlerini nelerin tetiklediğini belirlemektir.
Görün, hisset ve hareket et
Dinlenme postürünü ve skapulanın istirahat pozisyonunu gözleyin; medial sınırda veya inferior açıda belirginlik, skapulanın öne doğru itilmesi (protraksiyon) ve aşağı rotasyonunu da değerlendirin. Görece aşağı rotasyona sahip bir skapula; özellikle inferior, posteroinferior ve çok yönlü instabilitede tanımlanmıştır.
Klavikula, AC eklemi, akromion, korakoid, skapula spine ve glenohumeral eklemin ön/arka hatlarını palpe edin. Bu, lokal hassasiyeti ve olası eşlik eden patolojiyi belirlemenize yardımcı olur. Üst trapez kasında, pektoralis majörde veya latissimus dorsi’de istirahat sırasında tonusun artması; aynı zamanda farklı bir kas aktivasyon/çalıştırma stratejisine işaret edebilir.
Aktif skapular elevasyon/depresyon ve protraksiyon/retraksiyonu değerlendir. Hareket yeterince kontrollü görünmüyorsa, kolu destekleyerek tekrar ettir. Kolun ağırlığı desteklendiğinde skapular kontrol düzeliyorsa, anormal skapular hareket yük altında primer bir skapular bozukluktan ziyade omuz kontrolünün yetersizliğine sekonder olabilir.
Ardından, bilateral ön fleksiyon ve abduksiyonun en az üç tekrarını gözlemleyin; aralığa (range), yorgunluğa, ağrıya, korkuya/çekinmeye (apprehension) ve skapulotorasik kontrolüne bakın.
Dirsek 90° fleksiyonda iken iç ve dış rotasyonu değerlendirin:
- kol kemiği (humerus) yan tarafta olacak şekilde;
- 90° kol abdüksiyonunda.
Kıfı iç ve dış aralıkta test edin
Hastayı sırtüstü pozisyonda konumlandırın:
- omuz abdüksiyonu 90°;
- dirsek 90° bükülü;
- kolun ağırlığını desteklemek ve glenohumeral ekstansiyonu önlemek için humerusun altına yerleştirilen küçük, rulo yapılmış bir havlu.
Maksimum dış rotasyonda:
- iç aralıkta posterior kadran/rotator manşet ER testlerine direnç gösterdi;
- dış aralıkta ön kılıf (anterior cuff) direncini IR testleriyle yaptık.
Maksimum iç rotasyonda:
- arka lifte ER testlerinde, dış aralıkta posterior cuff’u dirençli şekilde değerlendirdi;
- İç aralıkta ön manşete (anterior cuff) dirençli IR testleri yapıldı.
Tek bir orta seviye güç ölçümüyle gözden kaçabilecek, harekete açıklıkla (range) ilişkili eksiklikleri ortaya koyabilir.

Kinetik zinciri değerlendir
Alt ekstremite ve gövde eksiklikleri, üst ekstremiteye kuvvet aktarımını etkileyebilir. Seçeneklerden biri mantar vidayı taklit eden “corkscrew” testidir: hastadan tek ayak üzerinde squat yapmasını isteyin ve kalça ile diz üzerinden aşırı rotasyonel çökme olup olmadığına bakın. Eğer bu durum gerçekleşirse, rehabilitasyonun erken fazlarına alt ekstremiteyi ve/veya core stabiliteyi geliştirmeye yönelik egzersizler eklenmelidir.
Belirtiyi değiştirme testleri
Jaggi ve Alexander, değiştirme yaparken semptomatik ileri fleksiyon veya abdüksiyonu tekrarlamayı öneriyor:
- düzgün duruş/skapular pozisyon;
- Ayak parmaklarına yükselirken kinetik zincir katkısı;
- skapular pozisyonun manuel olarak değerlendirilmesi;
- dışa rotasyon direnci kullanarak pazı/deltoid aktivitesi.
Eğer bir değişiklik semptomları, hareket açıklığını veya kontrolü iyileştiriyorsa, bu bileşeni daha yakından inceleyin ve rehabilitasyon planına dahil etmeyi değerlendirin.

Belirli instabilite testleri
Ön tarafta instabilite
Anterior instabiliteyi değerlendirmek için, Yakınma (Apprehension) ve Relokasyon (Relocation) Testlerini birleştirmenin %67 duyarlılık ve %98 özgüllük sağladığı bildirilmiştir; bu sayede birlikte elde edilen pozitif bulgu, anterior yapısal instabiliteyi dışlamak yerine (rule in) desteklemek için faydalıdır (Hegedus ve ark., 2012).
Apprehension testi, repozisyon (relokasyon) testi ile takip edilmelidir.
Posterior instabilite
Posteroinferior instabilite için Jerk Test işe yarayabilir; bildirilen duyarlılık %90, özgüllük %85’tir (Kim ve ark., 2004). Pozitif yanıtın şekli de prognoz açısından anlamlı olabilir: ağrılı bir Jerk Test, konservatif tedavi sonrası daha kötü sonuçlarla ilişkiliyken; ağrısız “clunk” olan hastaların %93’ü rehabilitasyonla, ortalama yaklaşık 4 ay süren bir takipte iyileşti.
Alt yönde instabilite
Alt glenohumeral gevşeklik, Oluk (Sulcus) İşareti ve Gagey hiperabdüksiyon testi ile değerlendirilebilir; ancak ikisi de tek başına kullanılmamalıdır. >2 cm’lik bir Oluk (Sulcus) İşareti, multidireksiyonel instabilite için %28 duyarlılık ve %97 özgüllük verdiği bildirilmiştir. Öte yandan Eshøj ve ark. yalnızca orta düzey değerlendirici arası güvenirlik (κ = 0,43) bulmuştur (Tzannes & Murrell, 2002; Eshøj et al., 2018). Daha yakın zamanda, Gagey testinin alt glenohumeral ligament lezyonlarını saptamada %46 duyarlılık ve %38 özgüllük gösterdiği; bu nedenle bunun tek başına tanı testi yerine yardımcı (adjunkt) olarak kullanılmasını desteklediği bildirilmiştir (van Spanning et al., 2023).
3. Tedavi: görev talebini artırarak rehabilitasyonu ilerletin
Omuz instabilitesi rehabilitasyonu, egzersizlerin sabit bir sıra halinde uygulanması gibi ele alınmamalıdır. Ancak mevcut rehabilitasyon çerçevelerinin ortak bir klinik mantığı var: Hastanın omuzu kontrol edebildiği bir seviyeden başlayın; ardından hareket açıklığı, yük, hız, reaktivite ve spora özgüllük taleplerini giderek artırın. Bu alanlar birbirinin üzerine binebilir ve başlangıç noktası, instabilite fenotipine, değerlendirme sırasında tespit edilen semptomların irritabilitesine ve mevcut eksikliklere bağlı olacaktır.
Kontrol edilebilir bir başlangıç noktası oluşturun
Hastanın kolun ağırlığına karşı omuzu rahatça kontrol edememesi durumunda, önce talebi azaltın.
Jaggi ve Alexander, sırtüstü, yüzüstü ya da oturur pozisyon gibi destekli pozisyonları; kolun bir masaya dayandığı, hastanın uyluğunun ya da havluların kullanıldığı durumlarla anlatıyor. Duvara, masaya ya da zemine karşı uygulanan kapalı zincir pozisyonları da, kaygıyı azaltırken rotator manşet ile deltoid kaslarının birlikte kasılmasını (ko-kontraksiyon) kolaylaştırabilir.
Dönme kontrolü zayıfsa, içe ve dışa rotasyonu başlangıçta kol destekli şekilde çalıştırabilirsiniz. Dönme aralığını artırarak ilerleyin; desteği azaltın, omuz abdüksiyonunu artırın ve en sonunda dış direnç ekleyin.
İç rotasyonda dış rotasyon açığı bulunan, anterior instabilite için Jaggi ve Alexander, spesifik bir örnek veriyor:
pron pozisyonu, kol tamamen destekli, iç aralıktaki eksternal rotasyon:
8–10 tekrar × 2–3 set, günde iki kez.
Hareket açıklığını artırarak kontrolü geri kazanın
Hasta daha düşük talep düzeyindeki pozisyonlarda omuzu kontrol edebildiğinde, kontrolü daha geniş hareket açıklıkları üzerinden adım adım zorlaştırın.
Watson programı bunu özellikle çok yönlü instabilitede iyi gösterir. Skapulanın yukarı rotasyon kontrolü başlangıçta yaklaşık 20–30° abduksiyonda ayakta duruşta çalıştırılır; ardından glenohumeral kontrol yaklaşık 0–45° abduksiyona kadar ilerletilir, daha sonra 90°’ye ve en sonunda daha yüksek fonksiyonel aralıklara doğru geçilir.
Örnekler şunları içerir:
- 20–30° abdüksiyonda skapula yukarı rotasyon egzersizi: 1–3 set × 20 tekrar, günde 1–2 kez;
- Düşük abdüksiyon açılarıyla ER/İR veya uzatma izometrikleri: Yaklaşık %20–30 MVC’de 2–3 kez/gün, her biri 5 saniyelik olmak üzere 5–10 tekrar;
- 0–45° aralığında band-reziste eksternal rotasyon (ER), internal rotasyon (IR) veya ekstansiyon: Günde iki kez, 1–3 set × 20 tekrar;
- yan yatışta dış rotasyon: 1–3 set × 20 tekrar, günde 2 kez; başlangıçta kol ağırlığından başlayıp yaklaşık ilk etapta 0,5–1 kg’a doğru ilerleyin.
Ön fleksiyon (ileri eğilme) egzersizleriyle başlayıp yaklaşık 20–30°’den 45° ve 90°’ye doğru ilerleyin. ER ve IR ise, yeterli skapula ve humerus başı kontrolü sağlandıktan sonra, 90° abdüksiyon pozisyonunda daha sonra çalıştırılabilir.
İlerleme, belirlenen bir zaman noktasına sadece ulaşmaya göre değil; skapula (kürek kemiği) ve humerus başı kontrolünün yeterli düzeyde sürdürülmesine ve semptomların kabul edilebilir kalmasına bağlı olmalıdır.
Dayanıklılık geliştirin
Hastanın istenen hareket stratejisini tekrar edebilir hale gelmesiyle birlikte, bir sonraki zorluk bunu tekrarlı yüklenme ve yorgunluk altında sürdürebilmektir.
Watson programında, daha önce rehabilitasyonda belirlenmiş skapula, rotator manşet ve deltoid egzersizleri için önerilen bir endurans dozajı vardır:
1–3 set × 10–15 tekrar, günde 1–2 kez.
Bu dozaj tek bir egzersize bağlı değil; dirençli ER/IR, skapular kontrol çalışmaları, ileri fleksiyon veya rowing gibi egzersizler için bir yükleme progresyonudur. Ana hedef motor rekrutmandan dayanıklılığa kaydığında devreye girer.
Güç kazanın
Hareket daha da güçlenirken dış direnci artırın ve tekrar hacmini azaltın.
Yerleşmiş rotator manşet, skapula ve deltoid güçlendirme egzersizleri için Watson ve ark. ilerlemeyi şu yöne doğru önermektedir:
Her gün arayla, yani her ikinci gün: 3–4 set × 8–12 tekrar.
Direnç, hastanın fonksiyonel ihtiyaçlarına göre daha ağır bantlarla veya harici ağırlıklarla ilerletilebilir. Kuvvet, yalnızca kol yan tarafta olacak şekilde değil, instabilite tablosuyla ilişkili olan aralıklarda geliştirilmelidir.
Hız, yavaşlama ve reaktif stabiliteyi artırın
Yavaş kuvvet antrenmanı, bir sporcuyu hızlı perturbasyonlara—yakalama, temas veya kuvvet absorpsiyonuna—tam olarak hazırlamaz.
Derby Omuz Stabilite Programı; egzersizler üzerinden daha hızlı kas aktivasyonu, pliometrik çalışmalar ve yavaşlatma (deceleration) uygulatır. Örnek egzersizler:
- 90° skapular abdüksiyonda 1 kg’lık bırak-kavra: hedef 100 tekrar;
- Kontralateral tek ayak üzerinde duruşa doğru ilerleyin veya gözleri kapatın: 100 tekrar hedefleyin;
- ayakta/düşerken şınav: 50 tekrar;
- bel yüksekliğinin altına düşürülerek press-up: 50 tekrar;
- el çırpmalı pliometrik şınav: 20 tekrar;
- eşik düşmesi: 20 tekrar.
Proprioseptif ve kapalı zincir bölümü; tek elle top yuvarlama, diz üstü ağırlık transferleri ve şınav pozisyonu varyasyonları gibi egzersizleri, günde iki kez olmak üzere 60 saniyelik hedeflere doğru ilerletir.
Bunlar Derby programından ilerleme hedefleridir; instabilitesi olan her hasta için evrensel reçeteler değildir.
Çevrimiçi Kurs
Edel Fanning, PhD ile spor kaynaklı omuz yaralanmalarını değerlendirmek için ileri düzey, kanıta dayalı stratejileri öğrenin; kişiye özel rehabilitasyon programları oluşturun ve tanıdan spora dönüşe kadar atletleri güvenle yönlendirin.
Spor dalına özel bölüm pratiğine geçin
Yeterli kontrol ve kapasite sağlandığında, rehabilitasyon giderek hastanın sporunun özgül gereksinimlerine benzemelidir.
Watson ve ark. parça parça çalışma yaklaşımını tarif ediyor: karmaşık bir hareketi önce bileşenlerine ayırıp, ardından tüm görevi yeniden birleştirmek. Örneğin, bir yüzücü tam vuruşa geri dönmeden önce yakalama (catch), çekiş (pull) ve toparlanma/geri dönüş (recovery) fazlarını ayrı ayrı çalışabilir. Üstten atış yapan (overhead) sporcularda, Edel Fanning ile birlikte sunulan Physiotutors Omuz Rehabilitasyon Kursu; uç menzilde rotasyon kontrolü, posterior rotator cuff yüklenmesi, pliometrik top çalışması, atışa geçiş progresyonu, torasik rotasyon ve kinetik zincir entegrasyonunu öne çıkarır. Temas sporcularında, uygun hazırlık şunları içerebilir:
ayakla “tırmanma” → güreş denemeleri → kontrollü düşüşler → artan temas → mücadele hazırlığı.
Uygulamaya tamamen yeniden entegre edin
Zor bileşenler yeterli kontrolle yapılabildiğinde, komple spor veya mesleki göreve doğru ilerleyin.
Watson ve ark., kısmi antrenmandan tam antrenmana geçişi artırmayı; antrenman hacmini de sporcunun veya çalışanın ihtiyacına doğru giderek yükseltmeyi öneriyor.
Bu aşamada rehabilitasyon, gerekli hareket açıklığını, yüklenmeyi, hızı ve aktivitenin oluşturduğu öngörülemezliği giderek artan şekilde taklit etmelidir.
Sporunuza dönüş
Yaralanma veya ameliyattan sonra geçen süre dışında, spora dönüş kararları daha fazlasını hesaba katmalıdır.
Gerektiğinde değerlendirin:
- spesifik aralığa göre rotator manşet kas kuvveti;
- patlayıcı ve fonksiyonel üst ekstremite performansı;
- açık ve kapalı kinetik zincirde kapasite;
- sporla ilişkili, işe özel maruziyete tolerans;
- anlamlı bir endişe duymama durumu;
- psikolojik hazır oluşunuz.
Omuz İnstabilitesi Yaralanma Sonrası Spora Dönüş için Değerlendirme Anketi (SIRSI), psikolojik hazır bulunmuşluğu hasta tarafından bildirilen bir ölçüm aracıdır. SIRSI skorunun ≥55 olması, omuz stabilizasyon cerrahisi sonrasında kullanışlı bir eşik/basamak olarak önerilmiştir; buna karşılık yaklaşık 51,5 değeri nüks (tekrarlama) riskini ayırt etme konusunda bir miktar katkı gösterebilmiştir. Bu kesme noktaları ameliyat sonrası atletik kohortlardan elde edilmiştir; bu nedenle tek başına “spora hazır” değerlendirme/izin kriteri olarak kullanılmamalı veya non-operatif olgulara ya da travmasız/atraumatik instabilite durumlarına otomatik olarak genellenmemelidir.
Travmatik anterior instabilite için de BESS kılavuzu benzer şekilde, sonraki rehabilitasyon ve spora dönüş kararlarının giderek sadece zamana değil; fonksiyon, güven, korku/çekingenliğin olmaması ve psikolojik hazır oluş gibi kriterler tarafından yönlendirilmesi gerektiğini vurgular.
Klinik özet
Omuz instabilitesi rehabilitasyonu, tek bir sabit egzersiz protokolünü takip etmek yerine; instabilite fenotipine ve değerlendirme sırasında belirlenen eksikliklere göre kişiselleştirilmelidir. Farklı rehabilitasyon çerçevelerinin ortak ilkesi şudur: Hastanın kontrol edebildiği bir taleple başlanır; ardından gerektikçe hareket açıklığı, dayanıklılık, kuvvet, hız, reaktivite ve spora özgü fonksiyon kademeli olarak zorlaştırılır.
Önemli olan, hastanın belirli bir egzersizi tamamlayıp tamamlamadığı değil; görev zorlaştıkça glenohumeral ve skapular kontrolü tatmin edici düzeyde sürdürebilmesidir. Bu nedenle spora dönüş, sadece zamana göre değil; fiziksel kapasite, spora özgü maruziyet, anlamlı bir korku/çekinmenin olmaması ve psikolojik olarak hazır olma durumunun bir kombinasyonuna dayanmalıdır.
Referanslar
Bateman, M. (2013). Derby Omuz Instabilitesi Rehabilitasyon Programı (Sürüm 1.0) [Rehabilitasyon protokolü].
Eshoj, H., Ingwersen, K. G., Larsen, C. M., Kjaer, B. H., & Juul-Kristensen, B. (2018). Klinik omuz instabilitesi ve gevşekliği testlerinin, kendi kendine bildirilen omuz şikâyetleri olan ve olmayan bireylerde kişiler arası değerlendirici güvenilirliği. BMJ Open, 8(3), e018472. https://doi.org/10.1136/bmjopen-2017-018472
Hegedus, E. J., Goode, A. P., Cook, C. E., Michener, L., Myer, C. A., Myer, D. M., & Wright, A. A. (2012). Omuz değerlendirmesinde, klinisyenlere en fazla klinik değer sağlayan fizik muayene testleri hangileridir? Bireysel testlerin meta-analizi ile yapılan sistematik derlemenin güncellemesi. British Journal of Sports Medicine, 46(14), 964–978. https://doi.org/10.1136/bjsports-2012-091066
Jaggi, A., & Alexander, S. (2017). Omuz instabilitesi için rehabilitasyon—Güncel yaklaşımlar. The Open Orthopaedics Journal, 11, 957–971. https://doi.org/10.2174/1874325001711010957
Kim, S.-H., Park, J.-C., Park, J.-S., & Oh, I. (2004). Ağrılı jerk testi: Omuzun posteroinferior instabilitesinde, cerrahi dışı tedavide başarı için bir öngörücüdür. The American Journal of Sports Medicine, 32(8), 1849–1855. https://doi.org/10.1177/0363546504265263
Pasqualini, I., Hurley, E. T., Khan, S. T., Soares, R. W., Grobaty, L., Johnson, C., Lau, B. C., Tjong, V. K., & Rossi, L. A. (2025). Omuz stabilizasyonu ameliyatı sonrası spora dönüş için psikolojik hazırlık: Güncel kanıtların bir derlemesi ve Yaralanma Sonrası Omuz İnstabilitesi Spora Dönüş (SIRSI) ölçeğinin rolü. Açık Erişim Spor Hekimliği Dergisi, 16, 55–65. https://doi.org/10.2147/OAJSM.S505455
Pasqualini, I., Rossi, L. A., Hurley, E. T., Turan, O., Tanoira, I., ve Ranalletta, M. (2024). “Shoulder Instability-Return to Sports After Injury” ölçeği, psikolojik hazır olma eksikliğinin; cerrahi stabilizasyon sonrası sonuçları ve nüksü öngördüğünü gösterir. Artroskopi: Arthroscopic & Related Surgery Dergisi, 40(12), 2815–2824. https://doi.org/10.1016/j.arthro.2024.04.030
Pavlenco, C., Khilfeh, B., Wang, X., & Saper, M. (2026). Adolesan sporcularda omuz stabilizasyonu sonrası altı aylık SIRSI skorları ve spora dönüş. Ortopedi ve Spor Hekimliği Dergisi, 14(3), 23259671261421228. https://doi.org/10.1177/23259671261421228
Tzannes, A., & Murrell, G. A. C. (2002). Dengesiz omzun klinik muayenesi. Spor Hekimliği, 32(7), 447–457. https://doi.org/10.2165/00007256-200232070-00004
van Spanning, S. H., Lafosse, T., Verweij, L. P. E., van Rijn, S. K., Lafosse, L. & Buijze, G. A. (2023). Gagey’in hiperabduksiyon testinin, inferior glenohumeral ligaman lezyonlarını belirlemedeki öngörü değeri. Ortopedi & Travmatoloji: Cerrahi ve Araştırma, 109(4), 103500. https://doi.org/10.1016/j.otsr.2022.103500
Watson, L., Warby, S., Balster, S., Lenssen, R., & Pizzari, T. (2016). Rehabilitasyon programı ile omuzda çok yönlü instabilitenin tedavisi: Bölüm 1. Shoulder & Elbow, 8(4), 271–278. https://doi.org/10.1177/1758573216652086
Watson, L., Warby, S., Balster, S., Lenssen, R., & Pizzari, T. (2017). Omuzun multidireksiyonel instabilitesinin rehabilitasyon programı ile tedavisi: Bölüm 2. Shoulder & Elbow, 9(1), 46–53. https://doi.org/10.1177/1758573216652087
Wong, C., Jaggi, A., Kearney, R., & Gwilym, S. (2026). British Elbow and Shoulder Society uygulama kılavuzları: Travmatik anterior omuz çıkığı sonrası rehabilitasyon (ameliyat sonrası ve ameliyatsız bakım). Shoulder & Elbow, 18(3), 604–608. https://doi.org/10.1177/17585732261439731
Anibal Vivanco
YENI BLOG MAKALELERI GELEN KUTUNUZDA
Şimdi abone olun ve en son blog makalesi yayınlandığında bildirim alın.