Chopart Yaralanmaları: Fizyoterapi Uygulamalarında Kaçırılmaması Gereken Kritik Ayırıcı Tanı — Tanı ve Yönetim Öne Çıkanları
Röntgen filmleri Chopart yaralanmalarını sıkça ya hafife alır ya da tamamen gözden kaçırır. Şüphe yüksekse BT (CT) taraması endikedir
Plantar ekimoz bir uyarı işaretidir; yokluğu “dışlanır” anlamına gelmez: orta ayakta ciddi bir yaralanmanın güçlü bir göstergesidir ama görülmemesi de tek başına bir yaralanmayı kesin olarak dışlamaz
ORIF daha iyi görünüyor, ancak kanıtlar kesin değil: açık redüksiyon ve internal fiksasyon, kapalı redüksiyondan daha iyi performans gösterme eğiliminde
Giriş
Ayak bileği ve ayak yaralanmaları, fizyoterapi pratiğinde sıkça karşına çıkan durumlardır. Ottawa Ayak Bileği Kuralları, akut ayak bileği ya da ayak yaralanması sonrası radyografik değerlendirme gerektirebilecek hastaları belirlemek için kullanışlı bir klinik karar verme aracıdır. Ancak, bazı midfoot (orta ayak) yaralanmalarını ilk değerlendirme sırasında tespit etmek hâlâ zor olabilir. Daha önceki bir Physiotutors yazısında, Lisfranc yaralanmalarını ele almıştık. Bu yaralanmalar, ilk tıbbi başvurularda ve direkt grafilerde (düz röntgenlerde) gözden kaçabilir; bu da kalıcı şikâyetlere ve fonksiyonel kısıtlılıklara katkıda bulunabilir.
Bu makale, Chopart yaralanmalarına odaklanır. Daha az görülse de potansiyel olarak ciddi olan bu orta ayak yaralanmaları, tanı, tıbbi yönetim ve rehabilitasyon açısından önemli sonuçlar doğurabilir. Gözden kaçma ihtimalleri ve mevcut kanıtların sınırlı olması nedeniyle, klinik görünümü fark etmek ve güncel tedavi stratejilerini anlamak özellikle fizyoterapistler için büyük önem taşır.
Bu literatür derlemesi, fizyoterapi pratiğiyle ilgili hususlara özellikle dikkat ederek, Chopart yaralanmalarının tanısı ve yönetimine dair kanıta dayalı bir genel bakış sunar.
Yöntemler
Bu literatür taramasını gerçekleştirmek için tıbbi veri tabanları, PRISMA’dan esinlenen bir yaklaşımla Chopart yaralanmaları için sistematik olarak tarandı. Mevcut kanıtların sınırlı olması nedeniyle, ilk literatür taraması sırasında önceden belirlenmiş uygunluk kriterleri uygulanmadı. Bu ilk belirleme aşamasının ardından, elde edilen yayınlar değerlendirildi ve Tablo 2’de ayrıntılandığı şekilde daha sonra dahil etme ve hariç tutma kriterleri uygulandı. Bu süreç sonucunda 58 çalışma dahil edildi.

Sonuçlar
Dahil edilen 58 çalışmanın 36’si olgu bildirimi, 4’ü kohort çalışması ve 4’ü olgu serisiydi. Kalan 14 çalışma ise Chopart çıkıkları ve çıkıkla birlikte kırıkların epidemiyolojisini, tanısını, tedavisini ve sonuçlarını ele aldı.

Anatomi
Orijinal çalışma, giriş kısmında yalnızca sınırlı düzeyde anatomik bilgi sunduğu için, önce Chopart ekleminin ilgili anatomisini gözden geçireceğiz.
Orta tarzal eklem; Chopart eklemi olarak da bilinir. Adını, Fransız cerrah François Chopart’ın, arka ayak (hindfoot) ile orta ayak (midfoot) arasındaki eklemleşme üzerinden yapılan bir amputasyon tekniğini tarif etmesinden almıştır. Chopart eklemi iki eklemden oluşur: talonaviküler eklem (TNJ) ve kalkaneoküboid eklem (CCJ). Bu iki eklem, Şekil 1’de gösterildiği gibi Chopart eklemini tanımlayan karakteristik S şeklindeki “cyma line”ı oluşturur.

TNJ, superior yönden dorsal talonaviküler ligament ve bifürkate ligamentin medial komponenti ile desteklenirken, spring ligament inferior desteği sağlar.
Benzer şekilde, CCJ dorsalde dorsal kalkaneokuboid ligament ve bifürk ligamanın lateral komponenti tarafından desteklenir. Ventralde, kısa plantar ligament eklemin plantar stabilitesine katkıda bulunur.


TNJ, talokalkaneonaviküler eklemin bir parçası olarak, tarsusun pronasyon ve supinasyonuna katkıda bulunur. Öte yandan CCJ, arka ayağın inversiyon ve eversiyonu ile ilişkili yaklaşık 25°’lik bir rotasyona izin verir. Birlikte, bu iki eklem yüzeyi, ön ayağın arka ayağa göre inversiyonda veya eversiyonda kalmasını sağlar; bu sayede TNJ ile CCJ fonksiyonel olarak kilitlenir ve yürüyüşün itme (push-off) fazında ortaayak stabilitesi sağlanır.
Chopart yaralanmaları, etkilenen yapılara göre kabaca dört gruba ayrılabilir: dislokasyon olsun ya da olmasın ligamentöz (bağ) yaralanmaları; ayrıca dislokasyon olsun ya da olmasın kırıklar. Bu gruplar CCJ ve TNJ’den birini ya da her ikisini etkileyebilir. Saf dislokasyon, naviküler ve/veya küboid kemiğin; buna eşlik eden bir kırık olmadan disloke olması anlamına gelir. Kırık-dislokasyon, naviküler ve/veya küboid kemiğin kırığıyla birlikte; talus, kalkaneus, naviküler veya küboidten bir veya daha fazlasını içeren eşlik eden kırıkları kapsar.

Kırıkların, aşağıdaki bölgelerden birinde veya birden fazlasında meydana gelmesi gerekir: talus, kalkaneus, küboid veya naviküler kemik; kopma (avulsiyon) kırıkları da dahil olmak üzere, Şekil 2’de gösterildiği gibi.

Chopart yaralanmaları, kuvvetin yönüne ve büyüklüğüne göre sınıflandırılabilir. Aşağıdaki tablo, yaralanma türlerini ve açıklamalarını özetler. Not olarak, “swivel dislocation” TNJ ve/veya CCJ dislokasyonunu; medial veya lateral yönden etkileyen şekillendirici (deforme edici) bir kuvvet sonucunda meydana gelecek şekilde ifade eder. Swivel tip Chopart dislokasyonunda talokalkaneal ligament sağlam kalır ve kalkaneus ile distal ayağın talusa göre dönerek hareket ettiği bir pivot görevi görür.

Chopart yaralanmasının etiyolojisi
Chopart yaralanmaları nadirdir; bir epidemiyoloji çalışması, insidansı yılda 100.000 kişi başına 2,2 olarak bildirmiştir. Birincil etiyoloji olarak motorlu taşıt kazaları raporlanmaktadır. Chopart yaralanması olan 110 hastayı içeren bir çalışmada hastaların %25’i saf dislokasyonla, %55’i kırık-dislokasyonla ve %20’si Lisfranc ve Chopart kırık-dislokasyonunun birlikte olduğu durumla başvurmuştur. Ancak bu bulgular dikkatle yorumlanmalıdır; çünkü başka bir çalışmada 128 hastada saf dislokasyon oranı belirgin şekilde daha düşük bulunmuştur (%3,7).
Teşhis
Dâhil edilen çalışmaların sadece birkaçı tanısal yöntemlerini bildirdi. Bunu yapan iki çalışmada da hem röntgen hem de BT çekimleri yapıldı. Dikkat çekici şekilde, Chopart yaralanmalarının tanısı sık sık gecikir ve başlangıçtaki röntgen yorumları yaralanmanın kapsamını ile şiddetini olduğundan daha düşük gösterebilir; BT ise daha kapsamlı bir değerlendirme sağlar.
Yönetim
Mevcut literatür içinde, yönetim stratejileri yaralanma türüne göre değişiyordu.
Kırık çıkıklar: Bildirilen 60 yaralanmanın %83’ü cerrahi olarak tedavi edildi. Açık redüksiyon ve internal fiksasyon (ORIF) uygulandı; harici fiksasyon kullanılıp kullanılmamasına bağlı olarak.
Saf çıkıklar: Bildirilen 28 vakanın 19’u kapalı redüksiyonla yönetilirken, 6 hastada iç ve/veya dış fiksasyon dâhil olmak üzere ek prosedürlere ihtiyaç duyuldu.
Komplikasyonlar açısından, midtars yaralanmaları ve Chopart yaralanmalarının yanı sıra Chopart çıkıklarından sonra da nadiren kompartman sendromu bildirildi. Varsa fasyotomi gerekebiliyordu.
Dikkat çekici şekilde, kırık-çıkık olgularında primer amputasyon yaklaşık %5 oranında; Lisfranc ve Chopart kırık-çıkıklarının birlikte görüldüğü olgularda ise %25 oranında bildirildi. 128 hastalık bir kohortta 7 kişi Chopart ekleminin artrodezine ihtiyaç duydu; yaklaşık %5’i ise Chopart ekleminde gecikmiş füzyon geçirdi.
Sonuçlar
AOFAS ölçeği sonuçları değerlendirmek için kullanıldı. AOFAS; ağrı, fonksiyon ve ayak bileği/ayak hizalanmasını ölçer. Toplam puan 100 üzerinden değerlendirilir. 100/100 puan, tamamen sağlıklı bir ayak bileği ve ayak anlamına gelir.
AOFAS’ta bildirilen sonuçlara göre, yaralanma türlerini aşağıda bulabilirsiniz:
- İzolasyonlu Chopart kırıkları: 81/100 (1 çalışma, n=28)
- Şopart kırık-çıkıkları: 70,3/100 (3 çalışma, n=54)
- Chopart saf çıkıklar: 79/100 (1 çalışma, n=14)
- Kombine Chopart-Lisfranc kırık çıkığı: 58/100 (2 çalışma, n= 54)
Tüm gruplar genelinde, ORIF uygulanan hastalarda daha iyi sonuçlar görüldü. 9 yıllık takipte, Chopart kırık-çıkıkları, izole Chopart kırıklarına kıyasla daha sık radyografik anormallikler ve post-travmatik artrit değişiklikleriyle ilişkilendirilmişti. Yapısal anormallikler; özellikle medial ve lateral kolon uzunluklarının hatalı olması, yürüyüş kalitesinin daha kötü olmasıyla güçlü şekilde ilişkiliydi. Buna karşılık post-travmatik artritin yürüyüş üzerinde çok sınırlı bir etkisi olduğu görüldü.
Motorlu taşıt kazaları, işle ilgili olaylar, açık yaralanmalar, politravma, eşlik eden kırıklar ve cerrahinin yaralanmadan sonra gecikmesi (>1 gün) dâhil olmak üzere birkaç kötü prognoz göstergesi belirlendi. İlk tedavi olarak uygulanan ORIF, kapalı redüksiyon sonrası yapılan internal fiksasyona kıyasla daha iyi sonuçlarla ilişkiliydi.
Vaka raporlarına ilişkin bulgular, Chopart yaralanmalarının yeterli değerlendirilmesi için çoğu zaman BT çekilmesi gerektiğini; kapalı redüksiyonun ise ciddi bir başarısızlık oranına sahip olduğunu gösteriyor. Cerrahi tedaviye rağmen, uzun vadeli komplikasyonlar—özellikle ağrı ve malünion—da sık görülür.
Soru ve düşünceler
Klinik muayene, literatürde ortaayak bölgesinde ciddi yaralanmanın patognomonik bulgusu olarak tarif edilen plantar ekimozu tespit etmeyi hedeflemelidir. Plantar ligamanlarda yırtılma/bozulma, hematom oluşumuna ve ardından plantar ekimoza yol açabilir. Ancak patognomonik bir bulgu mutlaka duyarlı değildir; bu nedenle plantar ekimozun olmaması, ciddi bir ortaayak yaralanmasını dışlamaz.
Görüntüleme de kritik öneme sahiptir; çünkü Chopart yaralanmaları ilk başvuruda sıkça gözden kaçabiliyor. Direkt grafiler, yaralanmanın kapsamını ve şiddetini olduğundan az gösterebilir ya da yaralanmayı tamamen tespit edemeyebilir. Bu nedenle Chopart yaralanmasından şüphelenildiğinde, kemik ve eklem tutulumunu daha kapsamlı değerlendirmek için BT önerilir.
Yönetim konusunda, sonuçlar bölümünde de belirtildiği gibi, mevcut kanıtlar cerrahi tedavi endike olduğunda ORIF’in tercih edilen yaklaşım olduğunu destekliyor. Sadece kapalı redüksiyon, daha kötü uzun dönem fonksiyonel sonuçlarla ilişkili görünüyor; bu nedenle temkinli yaklaşılmalı. Fizyoterapi yönetimine ilişkin kanıtlar hâlâ sınırlı. Uygun medial ve lateral kolon hizalanmasının yeniden sağlanması ve sürdürülmesi, uzun dönem yürüyüş fonksiyonunu optimize etmek açısından özellikle önemli görünüyor.
İnekçe konuş benimle.
Yazarların da belirttiği gibi, Chopart yaralanmalarıyla ilgili literatür özellikle sınırlı ve heterojendir. Cerrahi sonuçları destekleyen kanıtların büyük kısmı, sınırlı sayıda kohort çalışmasına dayanıyor; bazı önemli kanıtlar da birkaç on yıl öncesine kadar uzanıyor.
ORIF’in üstünlüğünü gösteren en sık atıf alan çalışma 2004 yılında yayımlandı ve retrospektif bir kohorta dayanıyordu. Bu nedenle, çalışmaya dahil edilen hastalar önceki birkaç on yılın cerrahi uygulamalarına göre tedavi edilmişti. İkinci büyük çalışma her ne kadar 2023’te yayımlanmış olsa da, ortalama 10,2 yıllık takip süresine sahip prospektif bir kohorttu; bu da bulgularının önemli bir kısmının da bir önceki on yıldaki tedavi uygulamalarını yansıttığı anlamına gelir.
Sonuçlar bölümüne katkı sağlayan diğer çalışmalar 1997 ile 2014 yılları arasında yayımlandı ve genel olarak ORIF’in üstünlüğünü destekleme konusunda daha az etkiliydi. Genel olarak, bu nedenle güncel cerrahi önerileri destekleyen kanıtlar; nispeten küçük ve heterojen bir literatür birikimine dayanıyor. Kanıtların önemli bir kısmı ise daha eski kohortlardan geliyor. Bu nedenle, ORIF’in bildirilen faydasının büyüklüğü; modern cerrahi teknikler ve peri-operatif yönetim, orijinal kohortlarda kullanılanlardan farklı olabileceği için temkinli yorumlanmalıdır.
Vaka raporlarının yorumlanması da kısıtlıdır. Bu raporlardan bazıları daha güncel olsa da, kanıtlar çok küçük örneklemlere ve sonuçların raporlanmasında yüksek düzeyde heterojenliğe dayanmaktadır. Örneğin kırık-çıkık olgularına ilişkin vaka raporlarında, 24 vakanın sadece 7’sinde AOFAS skoru raporlanmış; diğer birçok rapor ise daha çok ağrı, eklem sertliği, fonksiyonel kısıtlılıklar veya aktiviteye dönüş gibi tanımlayıcı klinik sonuçlara dayanmıştır. Bu durum, farklı tedavi stratejileri arasında güvenilir karşılaştırmalar yapmayı veya uzun vadeli fonksiyonel sonuçlar hakkında çıkarım yapmayı zorlaştırır.
Eve götüren mesajlar
- Ayak bileğinin ötesine geçin: Chopart yaralanmaları nadirdir; ancak potansiyel olarak ciddi orta ayak yaralanmalarıdır ve ilk değerlendirme sırasında kolayca gözden kaçabilir.
- Normal bir röntgen tanıyı ekarte ettirmez: Özellikle yüksek enerjili travma sonrası klinik şüphe mutlaka yüksek tutulmalıdır. Yaralanmanın boyutunu tam değerlendirmek için BT gerekebilir.
- Plantar ekimozisi arayın: Çok önemli midtarsal yaralanmayı düşündüren oldukça özgül bir bulgu olarak tarif edilse de, görülmemesi Chopart yaralanmasını dışlamaz.
- Hizalanma önemli: Ayak medial ve lateral kolonlarının restorasyonu ve sürdürülmesi, ayak fonksiyonunu ve yürüyüş kalitesini korumak açısından önemli görünüyor.
- ORIF daha iyi sonuçlar sağlıyor gibi görür: Elimizdeki mevcut kanıtlar genel olarak, fiksasyon sonrasında kapalı redüksiyon uygulamasına kıyasla açık redüksiyon ve internal fiksasyonu destekliyor. Ancak kanıt düzeyi sınırlıdır ve büyük ölçüde daha eski, heterojen çalışmalardan elde edilmiştir.
Fizyoterapiye dair kanıtlar sınırlı: Bu nedenle rehabilitasyon, cerrahi işlemi, doku iyileşmesini, mobilitenin ve kuvvetin geri kazanımını temel almalı; ağırlık vermeye ve fonksiyonel aktivitelere ise kademeli olarak geri dönülmelidir. Kanıtları temkinli yorumlayın: Chopart yaralanmaları nadirdir ve güncel öneriler çoğunlukla yüksek kaliteli karşılaştırmalı çalışmalardan ziyade geriye dönük kohortlar ve olgu sunumlarına dayanmaktadır.