Ergen İdiopatik Skolyozda Ortez Uygulaması Sonuçlarını Optimize Etme
Bracing uygulamasına, gerçek zamanlı ve terapist gözetimli tele-rehabilitasyon eklemek, kendi kendine yönlendirilen ev egzersizlerine kıyasla 24 ayda Cobb açısındaki iyileşmeyi neredeyse iki katına çıkardı (ortalama azalma 6,8° vs 3,5°).
Tele-rehabilitasyon grubunun breyslerini çok daha düzenli kullandığı (günde 18,7’ye karşı 16,2 saat) ve reçete edilen egzersizlerinin çok daha fazlasını tamamladığı görüldü ( %92,6’ya karşı %74,3); bu da süpervizyonun uyumu artırdığını, uyumun da daha iyi sonuçlara yol açtığını düşündürüyor.
Hastalar haftada en az 4 kez kendi kendine yaptıkları egzersizlerle yine anlamlı şekilde ilerledi; ancak tele-rehabilitasyon grubuna göre etkide biraz daha az artış oldu. Yine de bu, randomize bir karşılaştırma olmadığından, aradaki farkın bir kısmı müdahaleden ziyade hangi hastaların hangi gruba dâhil olduğuyla ilgili olabilir.
Giriş
Bracing ile birlikte skolyoza yönelik fizyoterapötik özel egzersizlerin (PSSE) uygulanması, adölesan idiyopatik skolyoz için standart konservatif yaklaşımdır. Egzersiz kısmı genellikle evde, gözetimsiz şekilde yapılır; bu da gerçek dozun tamamen ailenin kimse bakmıyorken de bunu sürdürüp sürdürmediğine bağlı olduğu anlamına gelir.
Bir önceki araştırma değerlendirmesinde, yumuşak ile sert atellemenin bizzat kendisine baktık. Bu değerlendirme, hangi atelin reçete edileceğiyle ilgiliydi. Bunun ise farklı bir sorusu var: Egzersizler yapılırken kimin izlediği önemli mi?
Yani takviye egzersizlerine, gerçek zamanlı ve terapist tarafından denetlenen video seansları ekleseydiniz; atel/takviye gerçekten daha mı iyi çalışır olurdu, yoksa sonuç değişmeden sadece egzersizlerin daha yakından denetleniyormuş gibi hissettirilmesini mi sağlardı?
Yöntemler
Bu çalışma, Çin’deki tek bir üçüncü basamak skolyoz merkezinden, tedavi almamış hastalarda (10-15 yaş, Cobb açısı 20-45°, Risser grade 2 veya daha düşük) yapılan bir kohort çalışmasıydı; randomize bir çalışma değildi. Hastalar Temmuz 2021 ile Temmuz 2023 arasında dahil edildi. Hastalar, başlangıçtaki Cobb açısı ve iskelet olgunluğuna göre iki gruba ayrıldı; rastgele atanmadı.
İki grup da aynı kullanım programına göre (günde 22 saatin üzerine çıkacak şekilde) kişiselleştirilmiş, 3D modellemeli Chêneau ortezi kullandı; ortez her ay yeniden ayarlandı ve her iki grup da aynı kişiselleştirilmiş fizyoterapiye yönelik skolyoza özgü egzersiz (PSSE) planını takip etti. Bu egzersiz yöntemi, skolyozun üç boyutlu eğriliklerini düzeltmeye odaklanan Schroth yöntemini kullanarak düzeltici egzersizler uygular. Yöntem; gövdedeki sıkışmış alanları genişletmek, omurgayı uzatmak ve omurganın rotasyonunu düzeltmek için hedefli solunumu ve kas aktivasyonunu kullanmaya odaklanır.
Dolayısıyla, iki tabakalı grup yalnızca egzersiz kısmının nasıl verildiği açısından farklıydı:
Tele-rehabilitasyon grubu: Bu ergenler, haftada 5 kez, terapistin egzersizler sırasında duruşu ve omurga hizasını gerçek zamanlı olarak izlediği ve anında düzeltme yaptığı 40 dakikalık eş zamanlı video seansları aldı.
Kendi kendine yönlendirilen grup: Ergenlerin egzersizleri, gözetim altında gözetmeni (vasisini/velisini) tarafından yapıldı. Ev seanslarının haftada en az 200 dakika yapılması gerekiyordu. Egzersiz dönemi başlamadan önce, düzeltme ve verilen önerilerin doğru şekilde sağlanmasını temin etmek için gözetmenler yeterlilik standardına göre eğitildi. Uyumu takip etmek için egzersiz kayıtlarını doldurmaları istendi.
Sonuçlar
İlgilendiğimiz birincil sonuçlar şunlardı:
- Kolektif düzeltme miktarı, Cobb açısı ile tanımlanır,
- Aksiyel rotasyon miktarı; gövde rotasyon açısı (ATR) kullanılarak nicel olarak belirlenir,
İkincil sonuçlar, hastanın bildirdiği bir sonuç olan Scoliosis Research Society anketini (SRS-22) içerdi. Korse kullanımına uyum ve egzersiz uyumuna da ayrıca bakıldı. Tüm sonuçlar başlangıçta ve 6, 12 ve 24. aylarda elde edildi.
Sonuçlar
Toplamda idiopatik skolyozu olan 67 adolesan dahil edildi; bunların 34’ü tele-rehabilitasyon rehberli egzersizler aldı ve 33’ü evde kendi kendine yönlendirilmiş egzersizler yaptı. Başlangıçtaki özellikler (yaş, cinsiyet, VKİ, Cobb açısı, eğri paterni) gruplar arasında benzerdi.
Kaynak: Chen ve ark., Orthop Surg. (2026)
Kaynak: Chen ve ark., Orthop Surg. (2026)
Cobb açısı
Skolyoz eğrisi düzeltmesinin birincil sonlanım noktası, her iki grupta da Cobb açısında kademeli azalma olduğunu gösterdi. Yazarlar, kendi kendine yönlendirilen grupta (Şekil 3) ve tele-rehabilitasyon grubunda (Şekil 4) skolyoz gerilemesine özgü tipik bir olguyu gösterdi.
Kaynak: Chen ve ark., Orthop Surg. (2026)
Kaynak: Chen ve ark., Orthop Surg. (2026)
Aşağıdaki tablo, her iki grupta eğri regresyonunun seyrindeki değişimi göstermektedir. Her iki grup da iyileşmiş olsa da, 12 ve 24. aylarda gruplar arası fark istatistiksel olarak tele-rehabilitasyon grubu lehine anlamlı hale geldi. Yani her iki grup zaman içinde iyileşti; ancak tele-rehabilitasyon grubu öne geçti. 24. ay itibarıyla tele-rehabilitasyon grubunun %70,6’sı klinik olarak anlamlı bir iyileşmeye ulaştı (≥5° azalma); buna karşın kendi kendine yönlendirilen grupta bu oran %57,6 idi. Tele-rehabilitasyon grubunda ilerleme (≥5° kötüleşme) daha nadirdi ( %2,9’a karşı %6,1 ).
Kaynak: Chen ve ark., Orthop Surg. (2026)
Kaynak: Chen ve ark., Orthop Surg. (2026)
Trunk Rotasyon Açısı (ATR)
Gövde rotasyon açısı her iki grupta da iyileşti; ancak 24 ay sonunda iyileşme tele-rehabilitasyon grubunda daha fazlaydı (4,0° azalma vs 2,0°, p=0,005).
Kaynak: Chen ve ark., Orthop Surg. (2026)
Kaynak: Chen ve ark., Orthop Surg. (2026)
Yaşam kalitesi
SRS-22 anketinde her iki grup da 24. aya kadar tüm alanlarda iyileşti; ancak tele-rehabilitasyon grubu işlev ve memnuniyet boyutlarında 12. ayda istatistiksel anlamlılığa ulaştı. Buna karşılık kendi kendine yönlendirilen grup bu alanlarda 24. aya kadar anlamlılık göstermedi; yani sonuçta aynı hedefe varacak olsalar da, birkaç ay erken daha iyi hissetmeye başlıyorlar.
Kaynak: Chen ve ark., Orthop Surg. (2026)
Kaynak: Chen ve ark., Orthop Surg. (2026)
Ortez kullanımı ve egzersiz uyumu
Burada gruplar arasındaki fark en fazlaydı. Tele-rehabilitasyon grubunda, ortalama günlük atel takma süresine uyum daha yüksekti. Bu; daha yüksek takma süresiyle birlikte, aynı zamanda ergenlerin hedef uyum eşiğine (günlük 18 saatin üzerinde takma süresi) uyanların yüzdesinin daha yüksek olmasıyla da gözlendi. Egzersiz seanslarına uyum, tele-rehabilitasyon grubunda anlamlı şekilde daha iyiydi; kendi kendine yönlendirilmiş grupta %74,3’e kıyasla tele-rehabilitasyon grubunda ortalama seans tamamlama oranı %92,6 idi. Benzer şekilde burada da ergenlerin daha yüksek bir oranı en az %80 uyuma sahipti: %97,1’e karşı %60,6.
Tele-rehabilitasyon grubunu, haftada en az 4 kez egzersiz yapan sadece kendi kendine yönlendirilmiş hastalarla karşılaştıran bir alt grup analizi (n=20), tele-rehabilitasyon grubunun yine daha fazla iyileştiğini gösterdi (Cobb değişimi −6,8°’ye karşı −4,6°, p<0,001). Ancak, tam kendi kendine yönlendirilmiş grupla kıyaslandığında aradaki fark belirgin şekilde daraldı.
Kaynak: Chen ve ark., Orthop Surg. (2026)
Sorular ve düşünceler
PSSE (Fizyoterapiye Özgü Skolyoza Yönelik Egzersizler) nedir?
PSSE, skolyozda görülen üç boyutlu deformiteye özel olarak tasarlanmış kişiye yönelik egzersizlerdir. Bunlar sadece genel güçlendirme egzersizleri değildir. Amaç; hastanın duruşunu ve omurga hizalanmasını mümkün olduğunca aktif şekilde düzeltmesine yardımcı olmak, ardından da bu düzeltilmiş pozisyonu günlük aktivitelere entegre etmektir. Bu çalışmada PSSE dört temel bileşen içeriyordu:
- ayakta durma, oturma ve yürüme gibi aktiviteler sırasında postür düzeltme;
- Schroth temelli düzeltici egzersizler;
- sagittal düzlem hizalanmasını hedefleyen egzersizler;
- core (karın-kalça) güçlendirme egzersizleri.
Şekil 1’de gösterilen egzersizler, bunun pratikte nasıl görünebileceğini örnekler. Örneğin hastalara, eğrilik paternlerine uygun olacak şekilde gövdeyi veya pelvisyi belirli bir yöne kaydırmaları, inhalasyon sırasında gövdenin konveks (içe bakan değil, “içe çöken/çöken”) tarafındaki tarafını genişletmeleri ve izometrik sırt kası aktivasyonu ile kontrollü ekspirasyon uygulamaları talimatı verildi. Yani bu egzersizler, skolyozu olan bir adölesanın postürünü yalnızca genel olarak daha güçlü ya da daha esnek olmaya çalışarak değil, 3D’de aktif biçimde “kendini düzeltmeyi” öğrenmesini sağlar. Tam olarak hangi egzersizlerin yapılacağı, kişinin eğrilik paternine bağlıdır.
Kaynak: Chen ve ark., Orthop Surg. (2026)
Ortez uyum eşiği, önerilen kullanım süresinden neden daha düşük belirlendi?
Hedef uyum eşiği, günde en az 18 saat atel takma süresi olacak şekilde belirlendi. Böylece yazarlar, tele-rehabilitasyon grubunda %88,2 uyuma ulaşırken, kendi kendine yönlendirilen grupta %51,5 uyum elde etti; bu da gruplar arasında anlamlı bir farkla sonuçlandı. Bu uyum eşiğinin düşürülmesine yönelik doğrudan bir açıklama verilmedi. Bu, yaygın iyi uygulamaları yansıtabilir; ancak reçete buna göre farklı şekilde yapılmış. Tavsiye edilenin altında bir eşiğin belirlenmesi belirli bir istatistiği şişirebilir; bu yüzden ilk etapta bu kadar büyük gruplar arası fark konusunda temkinli olmak gerekir. Tele-rehabilitasyon grubunun daha yakından takip edilmesi nedeniyle bir fark ortaya çıkmış olabilir; dolayısıyla planın uygulanmasına katılanlar tarafından daha çok “bir yükümlülük” gibi hissettirilmesi de mümkündür, tabii. Ama eşiği reçete edilen 22 saate ayarlamak, belki de daha az farkın görünmesini sağlardı. Elbette atel takma süresi güncel en iyi uygulamalara göre belirlenmeli; fakat verilen öneriler arasında ciddi farklar var. Ayrıca farklı atel türleri farklı sonuçlar doğurabilir; bu nedenle seçim, tedaviyi yürüten hekimler tarafından kişiselleştirilmelidir. Bir daha önceki araştırma derlemesinde, farklı atel türlerinin etkinliğine bakan bir çalışmayı inceledik.
Buna dayanarak pratikte gerçekten neyi değiştirirdiniz?
Bu başlıktaki ana bulgu aslında tele-rehabilitasyon teknolojisiyle ilgili değil; uyuma (adherence) dair. Tele-rehab grubunun ortezleri daha fazla takılıydı (günde 18 saatlik eşiği %88’e karşı %52 ile) ve egzersizlerini daha düzenli yaptılar (%93’e karşı %74 tamamlanma) — bu iki durum, daha iyi Cobb açısı ve rotasyon sonuçlarının büyük kısmını makul şekilde açıklıyor. Görüntülü görüşme, uyumu sağlayan mekanizmadır; mutlaka “etken madde”nin kendisi değildir.
Bu ayrım, haftada 5 seanslık denetimli video görüşmesi için bir terapistiniz yoksa önem kazanır; bu da çoğu kliniğin durumu. Alt grup karşılaştırması kısmi bir yedek sunuyor: Haftada en az 4 seansı yönetebilen kendi kendine ilerleyen hastalar, aradaki farkın önemli bir kısmını kapattı; ancak tamamını değil. Dolayısıyla pratik çıkarım “tele-sağlık altyapısına ihtiyacın yoksa bu işe yaramaz” değil; “egzersiz sıklığını ve atel kullanım kontrollerini, başlangıç reçetesinde bir kere işaretleyip geçilecek bir kutu olarak değil, sürekli takip edilmesi ve özellikle istenmesi gereken aktif bir konu olarak ele alın.”
Yarın ev egzersizleriyle birlikte breys reçete edecekseniz, bu veriler gerçek bir kontrol noktası eklemeniz gerektiğini destekliyor: planlı bir takip görüşmesi, ailenin geri gönderdiği basit bir kayıt ya da egzersizlerin ve breys kullanımının “izleniyor” gibi hissettirilmesini sağlayan herhangi bir yöntem. Böylece egzersizlerin ve breys kullanımının isteğe bağlı olduğunu düşünmek yerine, başlangıçtaki talimatların tek başına yeterli olacağını varsaymazsınız.
Aklında tutmaya değer: aileler gruplara rastgele atanmadı. Haftada 5 kez yapılan süpervize seansları tamamlayan ailelerin, bunu yapmayan ailelere göre muhtemelen daha ilgili olmaları veya daha esnek programlara sahip olmaları mümkündür. Yani işi gören şey video görüşme değil; o ilgi/katılımın kendisi. Bu, uyum verisini klinik açıdan daha az faydalı yapmaz; ancak video süpervizyonu özellikle “tek önemli şey”miş gibi fazla pazarlamamak için bir gerekçe.
İnekçe konuş benimle.
Bu randomize bir çalışma değildi. Hastalar, başlangıç Cobb açısı ve iskelet matüritesi temel alınarak gruplara ayrıldı; rastgele atanmadı. Bu da gerçek anlamda seçim yanlılığı için alan bırakıyor: Haftada 5 eş zamanlı video seansına katılmaya hem imkânı olan hem de bunu yapmaya istekli aileler, bu yolu izlemeyen ailelerden sistematik olarak farklı olabilir (program esnekliği, teknoloji erişimi veya başlangıçtaki motivasyon gibi açılardan); stratifikasyon değişkenleri ise bu farklılıkları yakalayamaz.
Körleme de mümkün değildi; hem hastalar hem de terapistler hangi grupta olduklarını biliyordu. Bu, bu tür bir müdahalenin normal bir sınırlılığıdır ama yine de özellikle hasta tarafından doldurulan SRS-22 sonuçları söz konusu olduğunda bunu belirtmekte fayda var. Çünkü “geliştirilmiş” grupta olduğunu bilmek, kendi memnuniyetinizi nasıl puanladığınızı muhtemelen etkileyebilir.
Bu çalışmanın bir sınırlılığı, yazarların tekrarlı ölçümler yapmasına rağmen tekrarlı ölçümler analizlerini kullanmamasıdır. Bunun yerine, gruplar arası karşılaştırmalarda aralarındaki farklar için eşleştirilmiş ve bağımsız t-testlerine dayanıyorlar. Ayrıca, bu çoklu karşılaştırmalar için düzeltme yapılmadığından bazı p-değerlerinin şansa bağlı olarak anlamlı çıkması mümkün.
Bu çalışma da tek merkezli; tek bir platform (Tencent Meeting) ve sadece bir ekibin atel/bracing protokolü kullanılmış. Bu yüzden etki büyüklüğü farklı bir klinik, teknoloji ya da popülasyona birebir aktarılmayabilir. Yazarlar ayrıca Bracing (atel) başarısızlığı riskini daha önceki araştırmalarla ilişkilendirilen daha yeni bir ölçüt olan Koronal Deformite Açısal Oranı’nı (C-DAR) da ölçmemiş. Bu nedenle bu çalışma, bu grupların o spesifik belirleyici (prediktör) açısından birbirine nasıl benzediğini ya da farklılaştığını söyleyemiyor.
Takip, iskelet immatürite yaklaşık 24 aya kadar devam etti; tam iskelet olgunluğuna kadar değil. Bazı yayınlar, ortez bırakma (olgunluk döneminde) sonrasında braced hastaların %15-20’sinde eğri rebound’un (geri tekrarlama) görülebildiğini belirtiyor. Bu yüzden, tele-rehabilitasyon grubunun üstünlüğünün bu noktadan sonra da sürüp sürmediği bu çalışmada gerçekten doğrulanmamış.
Tartışma bölümü ile sonuç tabloları arasında, bazı yazarların vardığı çıkarımların bildirilen verilerin desteklediğinden daha güçlü görünmesine yol açan birden fazla tutarsızlık var. Örneğin tartışmada, “3 ay–6 ay” arasında daha önceki bir iyileşmeden bahsediliyor; ancak çalışma yalnızca başlangıç düzeyi, 6, 12 ve 24. ay değerlendirmelerini raporluyor ve 3. ay için tarif edilmiş bir değerlendirme bulunmuyor. Tartışma ayrıca tele-rehabilitasyon grubunda SRS-22 fiziksel işlevde Δ0.8 değişimi ile otonom grupta Δ0.3 değişimini bildiriyor; buna rağmen Tablo 7 ve 8’de işlev puanlarının sırasıyla yalnızca 4.2’den 4.3’e ve 4.3’ten 4.4’e doğru değiştiği görülüyor. Bu farklılıklar, sayısal tablolara tartışmadaki bazı ifadelere göre daha fazla ağırlık verilmesi gerektiğini düşündürüyor. Tartışmanın ilerleyen kısmında yazarlar ayrıca gözlenen %70,6’lık Cobb açısı iyileşme oranından söz ediyor. Fakat kullanılan ifade pek doğru değil; kastettikleri şey, tele-rehab grubundaki hastaların %70,6’sının çalışmada tanımlanan anlamlı Cobb açısı iyileşmesini (5° ve üzeri) elde etmiş olması. Bunu açıkça belirtmek önemli; çünkü “iyileşme oranı” ifadesi açıda yüzde değişim gibi algılanıyor, burada ise aslında belirli bir kategorik eşiğe ulaşan hasta yüzdesi söz konusu.
Yazarlar ayrıca bulgularının, gerçek zamanlı geri bildirimin gelişmiş biyomekaniğe ve ardından daha iyi hasta tarafından bildirilen sonuçlara uzanan bir “nedensel yol” ortaya koyduğunu belirtiyor; ancak bu yorum, çalışmanın tasarımının gösterebileceğinin ötesine geçiyor. Bu çalışma randomize olmayan bir kohort çalışmasıydı ve egzersiz kalitesi, aracılık eden bir faktör olarak doğrudan ölçülmedi ya da resmi olarak test edilmediği için; çalışma, tele-rehabilitasyon ile daha iyi sonuçlar arasında ilişkiler gösterebilir. Ancak gerçek zamanlı geri bildirimin bizzat bu iyileşmelerin nedeni olduğunu doğrulayamaz.
Bu çalışmanın güçlü yönlerinden biri, tedavi almamış (naif) katılımcıların dâhil edilmesiydi. Grup tabakalandırmasının (stratifikasyonun) bizzat etkili olmadığı varsayıldığında, genel olarak “daha iyi tedavi”yi alan katılımcılarda daha iyi sonuçlar beklenir. Ancak, açık internet erişiminin olduğu bir dünyada bu “naiflik”in nasıl tanımlandığı ve nasıl korunduğu net değildi.
Eve götüren mesajlar
Bu çalışma, gerçek zamanlı gözetimli egzersiz seanslarının bracing’e eklenmesinin; öz-yönlendirmeli ev egzersizine kıyasla 24 aylık Cobb açısı ve gövde rotasyon düzeltmesini daha fazla ve daha erken iyileştirdiğini, ayrıca gözetimli grubun hem atel kullanma hem de egzersize uyumunun anlamlı şekilde daha yüksek olduğunu gösteriyor; daha iyi sonuçların temel nedeni muhtemelen bu.
Tedavi ataması randomize edilmediği için üstün sonucun ne kadarının daha iyi egzersiz tekniğinden, daha iyi uyumdan, daha fazla atel maruziyetinden, daha fazla terapist teması olmasından ya da aileler arasındaki önceden var olan farklılıklardan kaynaklandığını söyleyemeyiz.
Size şunu söyleyemez: video gözetiminin özellikle gerekli olup olmadığı, yoksa aynı uyumu sağlayan herhangi güvenilir bir yöntemin benzer sonuçlar verip vermeyeceği. Çünkü rastgeleleştirilmiş bir karşılaştırma yoktu ve uyumu kendi başına bir değişken olarak izole etmemişlerdi. Ayrıca avantajın iskelet olgunluğu sonrasına kadar devam edip etmediğini de gösteremiyor.
Uzaktan rehabilitasyon sadece hastalara bir egzersiz programı göndermek demek zorunda değil. Müdahale; hareketin canlı gözlemi, anında düzeltme, yapılandırılmış egzersize maruziyet, uyumun izlenmesi ve brasenin sürekli yönetimini içeriyordu.
Ortez mekanik işi yapar; ama egzersizlerin gerçekten yapıldığından hâlâ birinin emin olması gerekir.