Οστεοαρθρίτιδα γόνατος | Διάγνωση & θεραπεία για φυσικοθεραπευτές

Εισαγωγή

Ένα κλασικό χαρακτηριστικό της οστεοαρθρίτιδας του γόνατος είναι οι ιστολογικές αλλαγές της ποιότητας και του πάχους του αρθρικού χόνδρου. Η μείωση του αρθρικού χόνδρου οδηγεί σε υπερτροφία του υποχόνδριου οστού και σχηματισμό οστεοφύτων στα άκρα των αρθρικών επιφανειών. Μια άλλη συνέπεια είναι η χρόνια φλεγμονή του αρθρικού ιστού. Όλες αυτές οι μεταβολές οδηγούν σε ακανόνιστες αρθρικές επιφάνειες, οστική διόγκωση, πιθανή πάχυνση της αρθρικής κάψας και τελικά υδρωπικία. Η προκύπτουσα μείωση του αρθρικού χώρου είναι ορατή στις ακτινογραφικές εικόνες, γι' αυτό και μιλάμε επίσης για "ακτινολογική οστεοαρθρίτιδα".

Το πιο συχνά χρησιμοποιούμενο σύστημα ταξινόμησης για την ακτινολογική οστεοαρθρίτιδα είναι η κλίμακα Kellgren & Lawrence(Kohn et al. 2016):

• Βαθμός 0: δεν υπάρχουν ακτινογραφικά χαρακτηριστικά ΟΑ
• Βαθμός 1: αμφίβολη στένωση του αρθρικού διαστήματος και πιθανή οστεοφυτική χείλη
• Βαθμός 2: σαφή οστεόφυτα και πιθανή στένωση του αρθρικού χώρου σε προσθιοπίσθια ακτινογραφία με φόρτιση βάρους
• Βαθμός 3: πολλαπλά οστεόφυτα, οριστική στένωση του αρθρικού χώρου, σκλήρυνση, πιθανή οστική παραμόρφωση
• Βαθμός 4: μεγάλα οστεόφυτα, έντονη στένωση του αρθρικού χώρου, σοβαρή σκληρία και οριστική οστική παραμόρφωση.

Ο πόνος είναι ο πιο εμφανής περιοριστικός παράγοντας στην οστεοαρθρίτιδα. Όπως αναφέρθηκε προηγουμένως, η παθοφυσιολογία περιγράφει την απώλεια του χόνδρου, αλλά οι νοσηροϋποδοχείς λείπουν από τον αρθρικό χόνδρο. Γνωρίζουμε ότι η μείωση του χόνδρου των αρθρώσεων συμβαίνει και σε άτομα χωρίς κλινικά συμπτώματα (ακτινολογική οστεοαρθρίτιδα). Οι νοσηροϋποδοχείς είναι παρόντες στους ιστούς που περιβάλλουν την άρθρωση του γόνατος, όπως η αρθρική κάψα, οι σύνδεσμοι, το αρθρικό υμένιο και τα εξωτερικά άκρα των μηνίσκων. Αυτοί οι νοσηροϋποδοχείς ενεργοποιούνται από τη φλεγμονή που εμφανίζεται.
Η οστεοαρθρίτιδα του γόνατος μπορεί να εμφανιστεί μετατραυματικά, ως διαδικασία γήρανσης και σε άλλες φλεγμονώδεις καταστάσεις που επηρεάζουν την ποιότητα του αρθρικού χόνδρου.

Επιδημιολογία

Η οστεοαρθρίτιδα του γόνατος (και του ισχίου) είναι η πιο κοινή μυοσκελετική παθολογία, με την οστεοαρθρίτιδα του γόνατος να είναι πιο διαδεδομένη από την οστεοαρθρίτιδα του ισχίου. Ο σημειακός επιπολασμός της οστεοαρθρίτιδας στις Κάτω Χώρες το 2007 ήταν 24,5/1000 στους άνδρες και 42,7/1000 στις γυναίκες. Σε όλο τον κόσμο, ο επιπολασμός αναφέρεται σε 3,8%. (Cross et al. 2014)

Η επίπτωση της οστεοαρθρίτιδας στις Κάτω Χώρες το 2007 ήταν 2,8/1000 με αναμενόμενη αύξηση 40% μεταξύ 2000 και 2020. Αν λάβουμε υπόψη τη δραματική αύξηση της παχυσαρκίας (ΔΜΣ >30), ο αριθμός αυτός μπορεί να είναι ακόμη υψηλότερος.

Κλινική εικόνα

Ένα βασικό σύμπτωμα της οστεοαρθρίτιδας του γόνατος είναι ο πόνος στο γόνατο. Οι ασθενείς αισθάνονται πόνο κυρίως όταν αρχίζουν να κινούνται ή μετά από παρατεταμένη φόρτιση. Ο πόνος συνήθως αυξάνεται κατά τη διάρκεια της ημέρας. Μπορεί επίσης να αναφέρουν ότι ακούν ή αισθάνονται τριγμούς.

Οι ασθενείς συνήθως αναφέρουν πρωινή δυσκαμψία έως και 30 λεπτά, αλλά αντίθετα μπορεί επίσης να σας πουν ότι αισθάνονται αστάθεια λόγω της αυξημένης θέσης βλαισότητας/βάρους του γόνατος που προκαλείται από τις ανωμαλίες της άρθρωσης.

Φυσική εξέταση

Ενώ μπορεί να υπάρχουν ακτινολογικές ενδείξεις οστεοαρθρίτιδας, όπως βαθμολογείται με την κλίμακα Kellgren & Lawrence, αυτές δεν αντιστοιχούν σε κλινικά συμπτώματα. Για παράδειγμα, η μελέτη Framingham έδειξε ότι μόνο το 21% περίπου των ισχίων με ακτινολογικά στοιχεία οστεοαρθρίτιδας ήταν συχνά επώδυνα, και αντίστροφα σε όσους είχαν συχνά επώδυνα ισχία μόνο το 16% περίπου είχε στοιχεία οστεοαρθρίτιδας κατά την ακτινογραφική εξέταση(Kim et al. 2015) Σήμερα γνωρίζουμε ότι οι εκφυλιστικές αλλαγές είναι φυσιολογικές σχεδόν σε κάθε μέρος του σώματος. Ο λόγος για τον οποίο ορισμένοι άνθρωποι εμφανίζουν συμπτώματα (π.χ. πόνο) ενώ άλλοι όχι είναι πολύπλευρος, γι' αυτό και οι ψυχοκοινωνικοί και περιβαλλοντικοί παράγοντες είναι ιδιαίτερα σημαντικοί όταν εξετάζεται η διάγνωση της οστεοαρθρίτιδας.

Για το λόγο αυτό, οι Décary et al. (2018) κατέληξαν σε ένα διαγνωστικό σύμπλεγμα για τη συμπτωματική ΟΑ σε σύγκριση με το ακτινολογικό σύμπλεγμα ΟΑ του Altman που αναφέραμε παραπάνω:

Άλλες ορθοπεδικές εξετάσεις για την οστεοαρθρίτιδα του γόνατος είναι:

• Παθητικό εύρος κίνησης της άρθρωσης του γόνατος
• Ενεργό εύρος κίνησης της άρθρωσης του γόνατος

Θεραπεία

Το ακόλουθο βίντεο συνοψίζει τις συστάσεις για τη διαχείριση της οστεοαρθρίτιδας των κάτω άκρων με βάση την ανασκόπηση κατευθυντήριων οδηγιών από τους Walsh et al. (2017):

Αν και η τοποθέτηση προσθετικής άρθρωσης είναι συνηθισμένη στην οστεοαρθρίτιδα, αυτή θα πρέπει να επιφυλάσσεται για τις πιο σοβαρές περιπτώσεις. Η θεραπεία με άσκηση είναι ένα πολλά υποσχόμενο και καλά τεκμηριωμένο μέτρο για την αύξηση της ποιότητας ζωής των ατόμων με συμπτωματική ΟΑ. Ωστόσο, οι Zou et al. (2016) έδειξαν ότι το 75% της συνολικής επίδρασης της θεραπείας σε παρεμβάσεις όπως η άσκηση αποδίδεται σε επιδράσεις του πλαισίου και όχι στην ειδική επίδραση της θεραπείας. Σκεφτείτε το ως εξής: Ασθενείς που ήταν πολύ περιορισμένοι στις φυσικές τους ικανότητες λόγω ΟΑ είχαν τη δυνατότητα να εξερευνήσουν την κίνηση με σταδιακό και εποπτευόμενο τρόπο και έλαβαν εκπαίδευση, η οποία τους επέτρεψε να κάνουν περισσότερα, να απευαισθητοποιήσουν το σύστημά τους και έτσι να μειώσουν τον πόνο. Αν και πιθανώς έγιναν επίσης ισχυρότεροι, η επίδραση αυτή ήταν μικρή σε σύγκριση με αυτές τις μη ειδικές επιδράσεις.

Μπορείτε να δείτε ένα βίντεο σχετικά με τις λεπτομέρειες της θεραπείας με άσκηση στην ΟΑ του γόνατος σε αυτό το βίντεο:

Θα θέλατε να μάθετε περισσότερα για την οστεοαρθρίτιδα; Στη συνέχεια, ελέγξτε τους ακόλουθους πόρους:

• Εκτάσεις ποδιών - Επικίνδυνες για τα γόνατά σας ή εξαιρετική άσκηση αποκατάστασης;
• Ενημερώσεις σχετικά με την άσκηση για την οστεοαρθρίτιδα του γόνατος
• Επεισόδιο podcast 014: Οστεοαρθρίτιδα του γόνατος με τον Anthony Teoli

Αναφορές

Cross, M., Smith, E., Hoy, D., Nolte, S., Ackerman, I., Fransen, M., ... & March, L. (2014). Η παγκόσμια επιβάρυνση από την οστεοαρθρίτιδα του ισχίου και του γόνατος: εκτιμήσεις από τη μελέτη "Global burden of disease 2010". Annals of the rheumatic diseases, 73(7), 1323-1330.

Altman, R., Asch, E., Bloch, D., Bole, G., Borenstein, D., Brandt, K., ... & Wolfe, F. (1986). Ανάπτυξη κριτηρίων για την ταξινόμηση και την αναφορά της οστεοαρθρίτιδας: ταξινόμηση της οστεοαρθρίτιδας του γόνατος. Αρθρίτιδα & Ρευματισμοί: Επίσημο περιοδικό του Αμερικανικού Κολλεγίου Ρευματολογίας, 29(8), 1039-1049.

Cross, M., Smith, E., Hoy, D., Nolte, S., Ackerman, I., Fransen, M., ... & March, L. (2014). Η παγκόσμια επιβάρυνση από την οστεοαρθρίτιδα του ισχίου και του γόνατος: εκτιμήσεις από τη μελέτη "Global burden of disease 2010". Annals of the rheumatic diseases, 73(7), 1323-1330.

Fransen, M., McConnell, S., Harmer, A. R., Van der Esch, M., Simic, M., & Bennell, K. L. (2015). Άσκηση για την οστεοαρθρίτιδα του γόνατος. Βάση δεδομένων Cochrane για συστηματικές ανασκοπήσεις, (1).

Walsh, N. E., Pearson, J., & Healey, E. L. (2017). Φυσικοθεραπευτική αντιμετώπιση της οστεοαρθρίτιδας των κάτω άκρων. British medical bulletin, 122(1), 151-161.

Zou, K., Wong, J., Abdullah, N., Chen, X., Smith, T., Doherty, M., & Zhang, W. (2016). Εξέταση του συνολικού αποτελέσματος της θεραπείας και του ποσοστού που αποδίδεται στην επίδραση του πλαισίου στην οστεοαρθρίτιδα: μετα-ανάλυση τυχαιοποιημένων ελεγχόμενων δοκιμών. Annals of the rheumatic diseases, 75(11), 1964-1970.