Rehabilitacja niestabilności barku: Od oceny klinicznej do powrotu do sportu

Niestałość stawu ramienno-żebrowego (glenohumeral) to objawowa, nadmierna translacja głowy kości ramiennej względem panewki. Może się objawiać jako lęk/niepokój (aprehensja), ból, uczucie „przeskakiwania” lub uciekania, podwichnięcie albo całkowite zwichnięcie. Co ważne, sama „wiotkość” (laxity) nie jest tożsama z niestabilnością: pacjent może mieć istotną translację bierną bez objawów, jeśli dynamiczna kontrola mięśni jest wystarczająca.

Epidemiologia i rokowanie

Około 75% przypadków niestabilności barku ma podłoże urazowe, a około 75% występuje głównie w kierunku przednim. Około 20% dotyczy kierunku tylnego, a mniej więcej 5% ma charakter wielokierunkowy — często w powiązaniu z nadmierną ruchomością (hipermobilnością). Niestabilność przednia oznacza nadmierne przemieszczenie głowy kości ramiennej do przodu względem panewki; niestabilność tylna z kolei opisuje nadmierne przemieszczenie do tyłu.

Urazowe przednie zwichnięcie barku zwykle występuje w sytuacji wymuszonego odwiedzenia i rotacji zewnętrznej. Powiązana patologia jest częsta: Zmiany Bankarta odnotowano w 84–97% przednich zwichnięć, a zmiany Hill-Sachsa w 41–83%. Wiek modyfikuje wzorzec towarzyszących urazów. U młodszych pacjentów izolowane urazowe uszkodzenia stożka rotatorów są stosunkowo rzadkie, natomiast istotnym problemem jest nawrót — szczególnie u młodych zawodników sportów kontaktowych. Wraz z wiekiem coraz większego znaczenia po zwichnięciu nabierają urazowe uszkodzenia stożka rotatorów, złamania guzka większego oraz urazy neurologiczne.

Dla niestabilności o charakterze bezurazowym i wielokierunkowym fizjoterapia pozostaje leczeniem pierwszego wyboru. Program rehabilitacji Watsona jest zwykle realizowany przez około 3–6 miesięcy, choć w przypadku bardziej złożonej, utrzymującej się niestabilności rehabilitacja może potrwać znacznie dłużej.

1. Badanie przesiewowe i wywiad

Dokładny wywiad powinien wykraczać poza najbardziej niedawno przebyty epizod. Zapytaj o wcześniejsze: lęk przed urazem, podwichnięcie, całkowite przemieszczenie, dobrowolne przemieszczanie, uraz oraz uogólnioną wiotkość stawów.

Wiek i mechanizm urazu

Mechanizm urazu i profil pacjenta pomagają oszacować, co może napędzać objawy. Młody sportowiec z dyslokacją po zderzeniu o dużej sile budzi niepokój w kierunku nawracającej pourazowej niestabilności i uszkodzenia struktur. Po pourazowej dyslokacji u starszego pacjenta rośnie znaczenie prawdopodobieństwa towarzyszącego uszkodzenia stożka rotatorów, złamania guzka większego lub urazu neurologicznego. To nie są rozpoznania ograniczone wiekiem, ale ich względne prawdopodobieństwo zmienia się w zależności od grupy wiekowej.

Historia może też pomóc w umiejscowieniu pacjenta na kontinuum niestabilności w Stanmore:

• Polar I: urazowe z patologią strukturalną;
• Polar II: atraumatyczny, z komponentem strukturalnym;
• Polar III: głównie nieustrukturalne układanie wzorców pracy mięśni.

Zamiast traktować je jak sztywne „pudełka diagnostyczne”, potraktuj je jako sposób, by zrozumieć, jaka część obrazu klinicznego pacjenta ma charakter strukturalny, a jaka wiąże się z kontrolą motoryczną. Pacjent blisko obszaru Polar I może wymagać oceny chirurgicznej, gdy obecne są istotne patologie strukturalne. Gdy obraz kliniczny przesuwa się w stronę Polar III, rehabilitacja ukierunkowana na kontrolę neuromięśniową staje się coraz bardziej kluczowa. Polar II zwykle znajduje się pomiędzy tymi skrajnościami — czynniki strukturalne i związane z kontrolą motoryczną mają tu swój udział.

Wyjaśnij typ niestabilności

Zdecyduj:

• kierunek objawowy: do przodu, do tyłu, w dół lub więcej niż jeden kierunek;
• subluksacja a całkowite zwichnięcie;
• pierwszy epizod niestabilności a nawracający epizod niestabilności;
• czy do wywołania objawów potrzebujesz coraz mniejszej siły;
• czy niestabilność pojawia się podczas codziennych aktywności, czy w trakcie snu.

Nie należy utożsamiać wielokierunkowej wiotkości z wielokierunkową, objawową niestabilnością. Pacjent może być wiotki w kilku kierunkach, ale odczuwać niepokój tylko w jednym lub dwóch.

Zapytaj też o celowe przemieszczenie o charakterze „party trick”, zwłaszcza gdy podejrzewa się występowanie prezentacji związanej ze wzorcowaniem mięśni.

Uogólniona hipermobilność

Sprawdź, czy nie występuje nadmierna wiotkość gdzie indziej, a jeśli to wskazane, wykorzystaj punktację w skali Beightona. Uogólniona hipermobilność może sugerować, że prezentowany problem z ramieniem jest częścią szerszego spektrum hipermobilności, a nie pojedynczym, izolowanym problemem w obrębie stawu ramienno-głowowego.

Strach i pewność siebie

Zapytaj, jakich ruchów pacjent unika, czy ufa barkowi i jakie sytuacje sportowe wywołują u niego obawę. Strach, lęk, unikanie i niska skuteczność własna mogą wpływać na utrzymywanie się bezurazowej niestabilności oraz późniejszy powrót do sportu.

Po urazowym przednim zwichnięciu: rehabilitacja operacyjna czy nieoperacyjna?

Wytyczne praktyki Brytyjskiego Towarzystwa Łokcia i Barku (BESS) na 2026 rok zapewniają jednolite ramy rehabilitacji dla dorosłych z pourazową, przednią niestabilnością barku — leczonych albo zachowawczo po repozycji zamkniętej, albo pooperacyjnie po artroskopowej operacji Bankarta.

Obie ścieżki są zorganizowane wokół pięciu następujących po sobie etapów:

1. Ostra ochrona i edukacja
2. Ruch i wczesne wzmacnianie
3. Stopniowe wzmacnianie
4. Wróć do sportu
5. Funkcja na poziomie ogólnym

Pierwsze trzy fazy w dużym uproszczeniu odpowiadają mniej więcej 0–3, 3–6 oraz 6–12 tygodniom, a praca nad powrotem do sportu zaczyna się po około 12 tygodniach. BESS podkreśla jednak, że późniejsze tempo progresji powinno coraz bardziej zależeć od stanu funkcjonalnego, pewności siebie, braku obaw i gotowości psychologicznej, a nie wyłącznie od samego czasu.

Po artroskopowej naprawie Bankarta obowiązujący konsensus BESS zaleca około 2–3 tygodni noszenia temblaka i opóźnienie wzmacniania w pełnym zakresie ruchu do mniej więcej 6. tygodnia. Rehabilitacja prowadzona bez zabiegu (leczenie zachowawcze) ma podobną, ogólną strukturę, ale umożliwia wcześniejsze odstawienie temblaka. Te rekomendacje to pragmatyczne wskazówki wynikające z konsensusu, a nie dowody o wysokiej pewności.

Jeśli historia choroby lub badanie budzą obawy o złamanie, znaczny ubytek kości, uraz stożka rotatorów o charakterze pourazowym lub zajęcie neurologiczne, dalsza ocena medyczna pozostaje właściwa. Sama wytyczna BESS jest ramą rehabilitacji, a nie pełnym algorytmem diagnostyki obrazowej ani skierowań, więc te decyzje i tak muszą opierać się na lokalnych ścieżkach postępowania w urazach i ortopedii.

2. Badanie fizykalne: wskaż dominujący czynnik

Celem badania nie jest tylko potwierdzenie niestabilności, ale ustalenie, co konkretnie napędza objawy pacjenta.

Popraw wygląd, samopoczucie i ruch

Obserwuj postawę i spoczynkowe ustawienie łopatki, w tym uwypuklenie brzegu przyśrodkowego lub kąta dolnego, wysunięcie (protrakcji) oraz rotację w dół. W literaturze opisano, że stosunkowo ustawiona w dół łopatka występuje szczególnie w niestabilności dolnej, tylno-dolnej oraz wielokierunkowej.

Omacuj obojczyk, staw barkowo-obojczykowy (AC), wyrostek barkowy (acromion), wyrostek kruczy (coracoid), grzebień łopatki oraz linie stawu ramienno-panewkowego — przednie i tylne. Pomaga to zidentyfikować miejscową tkliwość i możliwą, współistniejącą patologię. Zwiększone napięcie spoczynkowe w obrębie górnej części mięśnia czworobocznego, mięśnia piersiowego większego lub najszerszego grzbietu może również sugerować zmienione strategie rekrutacji.

Oceń aktywne uniesienie/obniżenie łopatki oraz wysunięcie/cofnięcie. Jeśli ruch wygląda na słabo kontrolowany, powtórz go, podpierając ramię. Jeśli kontrola łopatki poprawia się, gdy ciężar ramienia jest podparty, to nieprawidłowy ruch łopatki może być wtórny do niewystarczającej kontroli barku w warunkach obciążenia, a nie wynikać z pierwotnego zaburzenia funkcji łopatki.

Następnie zaobserwuj co najmniej trzy powtórzenia obustronnego zgięcia do przodu i odwiedzenia, oceniając zakres ruchu, zmęczenie, ból, odczucie lęku oraz kontrolę skapulotorakalną.

Oceń ruch rotacji wewnętrznej i zewnętrznej, mając łokieć zgięty do 90°:

1. ramię u boku;
2. przy odwiedzeniu barku o 90°.

Sprawdź mankiet w zakresie ruchu do wewnątrz i na zewnątrz

Ułóż pacjenta w pozycji na plecach, z:

• odwiedzione ramię do 90°;
• łokieć zgięty pod kątem 90°;
• mały zrolowany ręcznik pod ramieniem w okolicy kości ramiennej, który podtrzymuje ciężar kończyny i zapobiega wyprostowaniu w stawie barkowo-obojczykowym.

Przy maksymalnej rotacji zewnętrznej:

• opierał się w testach ER dla tylnej części stożka rotatorów w zakresie wewnętrznym;
• testy IR opierały się; przednia część mankietu w zewnętrznym zakresie.

Przy maksymalnej wewnętrznej rotacji:

• w teście oporowym ER opuszka tylna stożka uległa opóźnieniu/nie przeszła prawidłowo w zewnętrznym zakresie ruchu;
• testy IR były oporne — przednia część mankietu była wyczuwalna w zakresie wewnętrznym.

To może ujawnić braki specyficzne dla danego zakresu ruchu, które może pominąć pojedynczy pomiar siły w zakresie średniej wartości.

Sprawdź łańcuch kinetyczny

Deficyty w obrębie kończyn dolnych i tułowia mogą zaburzać przenoszenie siły na kończynę górną. Jedną z opcji jest test „korkociąg”: poproś pacjenta, aby wykonał przysiad jednonóż i obserwował nadmierne rotacyjne zapadanie się przez biodro i kolano. Jeśli do tego dojdzie, w początkowych etapach rehabilitacji powinny zostać uwzględnione ćwiczenia poprawiające stabilność kończyny dolnej i/lub tułowia.

Testy modyfikacji objawów

Jaggi i Alexander zalecają powtarzanie objawowej zgięciowej do przodu lub odwiedzeniowej próby, jednocześnie modyfikując:

• prawidłowa postawa / ustawienie łopatki;
• wkład łańcucha kinematycznego poprzez wchodzenie na palce;
• manualna pozycja łopatki;
• ćwiczenie aktywacji mięśnia podgrzebieniowego/naramiennego z oporem przy rotacji zewnętrznej.

Jeśli jedna modyfikacja poprawia objawy, zakres ruchu lub kontrolę, przyjrzyj się temu elementowi dokładniej i rozważ włączenie go do rehabilitacji.

Specyficzne testy niestabilności

niestabilność przednia

Aby ocenić przednią niestabilność, łączne zastosowanie Testu Lęku (Apprehension) i Testu Redukcji/Przesunięcia (Relocation) jest opisywane jako rozwiązanie dające 67% czułości i 98% swoistości. Dzięki temu pozytywny wynik łączony jest przydatny do wykluczania przedniej niestabilności strukturalnej (Hegedus i wsp., 2012).

Test przerażenia/strachu (apprehension) powinien być poprzedzony testem relokacji.

Niestabilność tylna

Dla niestabilności potyłowo-przyśrodkowej test Jerk może być przydatny — w badaniach podaje się czułość 90% i swoistość 85% (Kim i wsp., 2004). Samo to, jak wygląda dodatnia reakcja, może też mieć znaczenie prognostyczne: bolesny test Jerk wiązano z gorszymi wynikami po leczeniu zachowawczym, natomiast 93% pacjentów z bezbolesnym „przeskokiem” (clunk) poprawiło się po rehabilitacji w średnim okresie ok. 4 miesięcy.

Niestabilność przyśrodkowa

Słabość dolnego kompleksu torebkowo-więzadłowego (inferior glenohumeral laxity) można ocenić za pomocą testu Sulcus Sign oraz testu z hiperabdukcją Gageya, ale żadnego z nich nie należy stosować w izolacji. Donoszono, że Sulcus Sign >2 cm ma 28% czułości i 97% swoistości w przypadku niestabilności wielokierunkowej, natomiast Eshøj i wsp. stwierdzili jedynie umiarkowaną zgodność między oceniającymi (κ = 0.43) (Tzannes & Murrell, 2002; Eshøj et al., 2018). Ostatnio test Gageya wykazał 46% czułości i 38% swoistości w wykrywaniu zmian (uszkodzeń) więzadła dolnego obrębu panewkowo-ramiennego, co wspiera jego zastosowanie jako badania uzupełniającego, a nie jako samodzielnego testu diagnostycznego (van Spanning et al., 2023).

3. Leczenie: progres rehabilitacji poprzez zwiększanie wymagań zadania

Rehabilitacji niestabilności barku nie należy traktować jak sztywnego, ustalonego ciągu ćwiczeń. W dostępnych ramach rehabilitacji jest jednak wspólna logika kliniczna: zacznij od poziomu, na którym pacjent potrafi kontrolować bark, a następnie stopniowo zwiększaj wymagania dotyczące zakresu ruchu, obciążeń, prędkości, reaktywności oraz specyfiki sportowej. Te obszary mogą się przenikać, a punkt startu będzie zależał od fenotypu niestabilności, drażliwości objawów oraz deficytów wykrytych podczas oceny.

Ustal sterowalny punkt wyjścia

Jeśli pacjent nie jest w stanie wygodnie kontrolować barku, kiedy obciąża go masa ręki, najpierw zmniejsz wymaganie.

Jaggi i Alexander opisują stosowanie pozycji podpartych, takich jak leżenie na plecach, na brzuchu lub siedzenie, gdy ramię jest podparte na stole, na udzie pacjenta lub na ręcznikach. Pozycje w łańcuchu zamkniętym przy ścianie, stole lub na podłodze mogą również ułatwiać współskurcz mięśnia podłopatkowego i naramiennego, jednocześnie zmniejszając lęk/niepewność.

W przypadku słabej kontroli rotacji ćwiczenia rotacji wewnętrznej i zewnętrznej na początku możesz wykonywać z podpartym ramieniem. Postępuj, stopniowo zwiększając dostępny zakres ruchu w rotacji, zmniejszając podparcie, zwiększając odwiedzenie barku, a na końcu dodając opór zewnętrzny.

W przypadku niestabilności przedniej z brakami w zakresie zewnętrznej rotacji w strefie bliskiej neutralnej Jaggi i Alexander podają konkretny przykład:

pronacja, ramię w pełni podparte, rotacja zewnętrzna w zakresie wewnętrznym:
8–10 powtórzeń × 2–3 serie, dwa razy dziennie.

Odzyskaj kontrolę, zwiększając zakres ruchu

Gdy pacjent potrafi kontrolować bark w mniej wymagających pozycjach, stopniowo zwiększaj wyzwanie, pracując nad kontrolą w szerszych zakresach ruchu.

Program Watson pokazuje to szczególnie dobrze w przypadku wielokierunkowej niestabilności. Kontrola rotacji do góry łopatki jest początkowo ćwiczona w pozycji stojącej przy około 20–30° odwiedzenia, a następnie przechodzi się do kontroli glenohumeralnej w zakresie około 0–45° odwiedzenia, później w kierunku 90° i w końcu do coraz wyższych, funkcjonalnych zakresów.

Na przykład:

• ćwiczenie rotacji w górę łopatki przy odwiedzeniu 20–30°: 1–3 serie × 20 powtórzeń, 1–2 razy/dobę;
• Izometryczne ćwiczenia ER/IR lub wyprostu w niskich kątach odwiedzenia: 5–10 × podtrzymanie po 5 sekund na około 20–30% MVC, 2–3 razy dziennie;
• ćwiczenia z oporem: ER, IR lub wyprost w zakresie 0–45°: 1–3 serie × 20 powtórzeń, dwa razy dziennie;
• rotacja zewnętrzna w leżeniu bokiem: 1–3 serie × 20 powtórzeń, dwa razy dziennie, z progresją od ciężaru ręki do ok. 0,5–1 kg na początku.

Ćwiczenia w przodopochyleniu najpierw wykonuj w przybliżeniu od 20–30°, a potem przechodź do 45° i 90°. ER (rotacja na zewnątrz) i IR (rotacja do wewnątrz) możesz później trenować w 90° odwiedzenia, gdy masz już opanowaną odpowiednią kontrolę łopatki oraz głowy kości ramiennej.

Postęp powinien zależeć od utrzymania zadowalającej kontroli łopatki i głowy kości ramiennej oraz utrzymywania objawów w akceptowalnych granicach — a nie tylko od osiągnięcia z góry ustalonego punktu w czasie.

Rozwijaj wytrzymałość

Gdy pacjent potrafi już odtworzyć wybraną strategię ruchową, kolejnym wyzwaniem może być utrzymanie jej przy powtarzanym obciążeniu i narastającym zmęczeniu.

W programie Watson sugerowana jest dawka wytrzymałościowa dla ćwiczeń obręczy barkowej, stożka rotatorów i mięśnia naramiennego, które zostały już wcześniej wdrożone w ramach rehabilitacji:

1–3 serie × 10–15 powtórzeń, 1–2 razy dziennie.

To dawkowanie nie jest przypisane do jednego, konkretnego ćwiczenia — to progresja obciążenia dla ćwiczeń takich jak opór w ER/IR, ćwiczenia kontroli łopatki, zgięcie w przód lub wiosłowanie, gdy główny cel przechodzi z rekrutacji ruchowej na wytrzymałość.

Rozwijaj siłę

Gdy ruch staje się bardziej pewny i stabilny, zwiększ opór zewnętrzny i zmniejsz objętość powtórzeń.

Dla dobrze ugruntowanych ćwiczeń wzmacniających mięśnie rotatorów, łopatki i mięsień naramienny, Watson i wsp. sugerują stopniowanie w kierunku:

3–4 serie po 8–12 powtórzeń, co drugi dzień.

Opór można zwiększać, stosując cięższe taśmy lub dodatkowe obciążenia zewnętrzne, w zależności od wymagań funkcjonalnych pacjenta. Siłę należy rozwijać w zakresach istotnych dla obrazu niestabilności, a nie wyłącznie w pozycji z ramieniem u boku.

Dodaj prędkość, hamowanie i dynamiczną stabilność reakcyjną

Powolne wzmacnianie nie przygotowuje w pełni sportowca na szybkie, nagłe zakłócenia — chwyt, kontakt i absorpcję siły.

Program Derby Shoulder Instability wprowadza szybszą aktywację mięśni, plyometrię i kontrolę hamowania dzięki ćwiczeniom takim jak:

• Upadek i chwyt 1-kg przy 90° unoszeniu w płaszczyźnie łopatki (scaption): cel 100 powtórzeń;
• przejdź do podporu jednonóżowego na kończynie przeciwnej albo stój z zamkniętymi oczami: cel 100 powtórzeń;
• wypychanie w staniu z opadaniem do pozycji w podparciu: 50 powtórzeń;
• odwrotny wycisk z opadaniem na wysokości talii: 50 powtórzeń;
• pompki plyometryczne z klaśnięciem: 20 powtórzeń;
• upadek przy wejściu: 20 powtórzeń.

Część dotycząca czucia proprioceptywnego i łańcucha zamkniętego rozwija ćwiczenia takie jak toczenie piłki jedną ręką, przenoszenie ciężaru w klęku oraz warianty pozycji do pompki, kierując się do celu 60 sekund — wykonywane dwa razy dziennie.

To są cele progresji z programu Derby — nie uniwersalne zalecenia dla każdego pacjenta z niestabilnością.

Przejdź do części — praktyka pod konkretne sporty

Gdy występuje już odpowiednia kontrola i zdolności, rehabilitacja powinna coraz bardziej przypominać konkretne wymagania danej dyscypliny sportu pacjenta.

Watson i wsp. opisują practice partowe: rozbijanie złożonego ruchu na elementy, a następnie ponowne złożenie całego zadania. Na przykład pływak może osobno ćwiczyć fazę wejścia do wody, pociągnięcia oraz odbicia, zanim wróci do pełnego cyklu pracy na kraulu. U sportowców trenujących nad głową w ramach Physiotutors Shoulder Rehabilitation Course z Edel Fanning kładzie się nacisk na kontrolę rotacji w zakresie końcowym, obciążanie tylnej części stożka rotatorów, pracę piłką w ćwiczeniach plyometrycznych, progresję w rzutach, rotację odcinka piersiowego oraz integrację łańcucha kinetycznego. U sportowców uprawiających sporty kontaktowe odpowiednie przygotowanie może obejmować:

bear crawls → grappling → kontrolowane upadki → progresywny kontakt → przygotowanie do walki/tacklingu.

Zintegrować całą praktykę

Gdy trudniejsze elementy można już wykonywać z odpowiednią kontrolą, przejdź dalej — do całego zadania sportowego lub zawodowego.

Watson i wsp. zalecają przejście z ćwiczeń częściowych do ćwiczeń całościowych, przy czym objętość treningu stopniowo zwiększa się w kierunku wymagań związanych ze sportem lub pracą pacjenta.

Na tym etapie rehabilitacja powinna stopniowo odtwarzać wymagany zakres, obciążenie, prędkość i nieprzewidywalność aktywności.

Powrót do sportu

Decyzje dotyczące powrotu do sportu powinny uwzględniać coś więcej niż tylko to, ile czasu minęło od urazu lub zabiegu.

Oceń, jeżeli to właściwe:

• siła mięśni stożka rotatorów dopasowana do zakresu ruchu;
• wybuchowa i funkcjonalna wydolność kończyny górnej;
• wydolność w łańcuchu otwartym i zamkniętym;
• tolerancja na ekspozycję specyficzną dla sportu;
• brak istotnego poczucia niepokoju;
• psychiczna gotowość.

Kwestionariusz The Shoulder Instability Return to Sport after Injury (SIRSI) to miara zgłaszana przez pacjenta, oceniająca psychologiczną gotowość. Sugeruje się, że wynik SIRSI ≥55 może być użytecznym punktem odniesienia po operacji stabilizacji barku, natomiast około 51,5 wykazało pewną zdolność do rozróżniania ryzyka nawrotu. Te wartości graniczne pochodzą z kohort sportowców pooperacyjnych i nie powinny być stosowane jako samodzielne kryteria dopuszczenia do aktywności ani automatycznie uogólniane na niestabilność nieoperowaną lub nieurazową (atraumatyczną).

W przypadku pourazowej przedniej niestabilności wytyczne BESS podkreślają podobnie, że późniejsza rehabilitacja i decyzje o powrocie do sportu powinny być coraz bardziej oparte na funkcji, pewności siebie, braku lęku oraz gotowości psychicznej — a nie wyłącznie na samym czasie.

Wniosek kliniczny

Rehabilitacja niestabilności barku powinna być dopasowana indywidualnie do fenotypu niestabilności oraz do braków zidentyfikowanych podczas oceny — zamiast trzymać się jednego, stałego protokołu ćwiczeń. W różnych podejściach do rehabilitacji wspólna zasada jest taka, żeby zacząć od poziomu obciążenia, który pacjent potrafi kontrolować, a następnie — w miarę jak sytuacja tego wymaga — stopniowo zwiększać wyzwanie w zakresie: zakresu ruchu, wytrzymałości, siły, szybkości, reaktywności oraz funkcji specyficznych dla sportu.

Kluczowe nie jest to, czy pacjent ukończy konkretne ćwiczenie, tylko czy potrafi utrzymać zadowalającą kontrolę stawu ramienno-żebrowego (glenohumeral) oraz łopatki w miarę jak zadanie staje się coraz bardziej wymagające. Powrót do sportu powinien więc opierać się na połączeniu możliwości fizycznych, ekspozycji typowej dla danej dyscypliny, braku istotnej niechęci/obaw oraz gotowości psychologicznej — a nie wyłącznie na czasie.

Referencje

Bateman, M. (2013). Program rehabilitacji niestabilności barku (Derby) (wersja 1.0) [protokół rehabilitacyjny].

Eshoj, H., Ingwersen, K. G., Larsen, C. M., Kjaer, B. H., & Juul-Kristensen, B. (2018). Niezawodność międzyoceniająca testów niestabilności barku i jego nadmiernej ruchomości u osób z problemami barku zgłaszanymi przez siebie oraz bez takich problemów. BMJ Open, 8(3), e018472. https://doi.org/10.1136/bmjopen-2017-018472

Hegedus, E. J., Goode, A. P., Cook, C. E., Michener, L., Myer, C. A., Myer, D. M., i Wright, A. A. (2012). Które testy badania fizykalnego dostarczają klinicystom największej wartości podczas oceny barku? Aktualizacja przeglądu systematycznego z metaanalizą poszczególnych testów. British Journal of Sports Medicine, 46(14), 964–978. https://doi.org/10.1136/bjsports-2012-091066

Jaggi, A., & Alexander, S. (2017). Rehabilitacja niestabilności barku — aktualne podejścia. The Open Orthopaedics Journal, 11, 957–971. https://doi.org/10.2174/1874325001711010957

Kim, S.-H., Park, J.-C., Park, J.-S., & Oh, I. (2004). Bolesny test „podskoku”: Predyktor powodzenia leczenia zachowawczego w przypadku niestabilności barku o charakterze tylnodolnym. The American Journal of Sports Medicine, 32(8), 1849–1855. https://doi.org/10.1177/0363546504265263

Pasqualini, I., Hurley, E. T., Khan, S. T., Soares, R. W., Grobaty, L., Johnson, C., Lau, B. C., Tjong, V. K., & Rossi, L. A. (2025). Psychiczna gotowość do powrotu do sportu po stabilizacyjnej operacji barku: Przegląd aktualnych dowodów i rola skali Shoulder Instability Return to Sport After Injury (SIRSI). Open Access Journal of Sports Medicine, 16, 55–65. https://doi.org/10.2147/OAJSM.S505455

Pasqualini, I., Rossi, L. A., Hurley, E. T., Turan, O., Tanoira, I., & Ranalletta, M. (2024). Skala Shoulder Instability-Return to Sports After Injury wykazuje, że brak psychologicznej gotowości przewiduje wyniki oraz nawrót po chirurgicznej stabilizacji. Artroskopia: The Journal of Arthroscopic & Related Surgery, 40(12), 2815–2824. https://doi.org/10.1016/j.arthro.2024.04.030

Pavlenco, C., Khilfeh, B., Wang, X., & Saper, M. (2026). Wyniki SIRSI po sześciu miesiącach i powrót do sportu po stabilizacji barku u młodzieżowych sportowców. Orthopaedic Journal of Sports Medicine, 14(3), 23259671261421228. https://doi.org/10.1177/23259671261421228

Tzannes, A., & Murrell, G. A. C. (2002). Badanie kliniczne niestabilnego barku. Sports Medicine, 32(7), 447–457. https://doi.org/10.2165/00007256-200232070-00004

van Spanning, S. H., Lafosse, T., Verweij, L. P. E., van Rijn, S. K., Lafosse, L., & Buijze, G. A. (2023). Wartość predykcyjna testu hyperabdukcji Gageya w identyfikacji uszkodzeń dolnego więzadła torebkowego barku. Ortopedia i Traumatologia: Chirurgia i badania, 109(4), 103500. https://doi.org/10.1016/j.otsr.2022.103500

Watson, L., Warby, S., Balster, S., Lenssen, R., & Pizzari, T. (2016). Leczenie wielokierunkowej niestabilności barku programem rehabilitacyjnym: Część 1. Bark i łokieć, 8(4), 271–278. https://doi.org/10.1177/1758573216652086

Watson, L., Warby, S., Balster, S., Lenssen, R., & Pizzari, T. (2017). Leczenie wielokierunkowej niestabilności barku programem rehabilitacji: Część 2. Bark i łokieć, 9(1), 46–53. https://doi.org/10.1177/1758573216652087

Wong, C., Jaggi, A., Kearney, R., & Gwilym, S. (2026). Wytyczne praktyki British Elbow and Shoulder Society: Rehabilitacja po urazowym przednim zwichnięciu barku (opieka pooperacyjna i nieoperacyjna). Bark i łokieć, 18(3), 604–608. https://doi.org/10.1177/17585732261439731