Έρευνα
Διάγνωση & Απεικόνιση
14 Οκτωβρίου 2026
Μυοσκελετικές εκδηλώσεις της περιεμμηνόπαυσης: Μια παραγνωρισμένη αιτία μυοσκελετικού πόνου;
Αυτή η συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση διερεύνησε τον επιπολασμό του μυοσκελετικού πόνου στα διάφορα στάδια της εμμηνόπαυσης σε 93.021 γυναίκες
Μεγαλύτερος επιπολασμός πόνου: Ο μυοσκελετικός πόνος ήταν συχνότερος στις περιεμμηνοπαυσιακές και μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες απ’ ό,τι στις προεμμηνοπαυσιακές
Κλινικές επιπτώσεις: Να λαμβάνετε υπόψη την εμμηνόπαυση στη διαφορική σας διάγνωση, ενώ διερευνάτε άλλες πιθανές αιτίες μυοσκελετικού πόνου
Εισαγωγή
Ο μυοσκελετικός πόνος μπορεί να επηρεάσει οποιονδήποτε, συχνότερα στη μέση ηλικία. Η μείωση των επιπέδων οιστρογόνων κατά τη μετάβαση των γυναικών στην εμμηνόπαυση μπορεί να συμβάλλει σε αλλαγές στις αρθρώσεις, καθώς τα οιστρογόνα παίζουν ρόλο στη διατήρηση της υγείας του αρθρικού υμένα και του χόνδρου. Οι γυναίκες μπορεί να εμφανίσουν αυξημένο μυοσκελετικό πόνο κατά την περιεμμηνόπαυση, αν και η σχέση μεταξύ των ορμονικών αλλαγών και του πόνου παραμένει ασαφής.
Τα δεδομένα από προοπτικές μελέτες και ζωικά μοντέλα υποδηλώνουν ότι οι ορμόνες του φύλου μπορεί να επηρεάζουν την υγεία των αρθρώσεων και τον πόνο. Αυτή η συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση αποσκοπεί στη διερεύνηση του επιπολασμού των μυοσκελετικών εκδηλώσεων κατά την περιεμμηνόπαυση και στον χαρακτηρισμό των σχετικών μυοσκελετικών παθήσεων, προσφέροντας στοιχεία για την πιθανή συμβολή της εμμηνόπαυσης στα μυοσκελετικά συμπτώματα.
Μέθοδοι
Η μελέτη είναι μια συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση που διεξήχθη σύμφωνα με καθιερωμένες μεθόδους συστηματικής ανασκόπησης. Τρεις αξιολογητές εξέτασαν ανεξάρτητα τους τίτλους και τις περιλήψεις και στη συνέχεια αξιολόγησαν τα πλήρη κείμενα. Οι διαφωνίες στο στάδιο της εξέτασης των πλήρων κειμένων επιλύθηκαν από τέταρτο αξιολογητή. Τρεις αξιολογητές εξήγαγαν επίσης ανεξάρτητα τα δεδομένα εις διπλούν, χρησιμοποιώντας ένα προκαθορισμένο έντυπο που είχε δοκιμαστεί πιλοτικά στο Microsoft Excel. Οι πληροφορίες που εξήχθησαν περιλάμβαναν τα χαρακτηριστικά των μελετών, τα δημογραφικά στοιχεία των ασθενών, την εμμηνοπαυσιακή κατάσταση και τις μυοσκελετικές εκβάσεις. Η ποιότητα των μελετών αξιολογήθηκε ανεξάρτητα από τρεις αξιολογητές με τη χρήση της λίστας ελέγχου κριτικής αξιολόγησης του Ινστιτούτου Joanna Briggs για συγχρονικές μελέτες.
Κριτήρια επιλεξιμότητας
Τυχαιοποιημένες ελεγχόμενες δοκιμές, συγκριτικές μελέτες κοόρτης, μελέτες ασθενών-μαρτύρων και έρευνες ήταν επιλέξιμες για ένταξη. Οι μελέτες έπρεπε να περιλαμβάνουν περιεμμηνοπαυσιακές γυναίκες και να αναφέρουν πρωτογενή δεδομένα για μυοσκελετικά συμπτώματα ή παθολογία. Εξετάστηκαν δημοσιεύσεις σε όλες τις γλώσσες. Τα στάδια της εμμηνόπαυσης ταξινομήθηκαν σύμφωνα με τα κριτήρια του Stages of Reproductive Aging Workshop (STRAW). Αποκλείστηκαν μελέτες που δεν διέκριναν τα στάδια της εμμηνόπαυσης σύμφωνα με αυτά τα κριτήρια, καθώς και μελέτες στις οποίες συμμετείχαν γυναίκες που είχαν υποβληθεί σε χειρουργική εμμηνόπαυση, ώστε να επικεντρωθεί η έρευνα στη φυσική μετάβαση στην εμμηνόπαυση.
Εκβάσεις που αξιολογήθηκαν
Τα πρωτεύοντα καταληκτικά σημεία ήταν ο επιπολασμός του μυϊκού ή αρθρικού πόνου, του πόνου στην πλάτη και συγκεκριμένων μυοσκελετικών παθολογιών. Όταν αναφερόταν η ένταση του πόνου, τα μέτρια και σοβαρά συμπτώματα συμπεριλαμβάνονταν στο καταληκτικό σημείο του μυϊκού ή αρθρικού πόνου. Τα συμπτώματα πόνου αξιολογήθηκαν με διάφορα εργαλεία, όπως η Κλίμακα Αξιολόγησης της Εμμηνόπαυσης, το Ερωτηματολόγιο Ποιότητας Ζωής Ειδικό για την Εμμηνόπαυση, ο Δείκτης Εμμηνόπαυσης Kupperman, η Κλίμακα Κλιμακτηρίου Greene και ερωτηματολόγια ειδικά για κάθε μελέτη. Τα δεδομένα για συγκεκριμένες μυοσκελετικές παθήσεις εξήχθησαν όταν ήταν διαθέσιμα.
Οι συγγραφείς πραγματοποίησαν μετα-αναλύσεις για να εκτιμήσουν τον συνολικό επιπολασμό και να συγκρίνουν τα αποτελέσματα μεταξύ των σταδίων της εμμηνόπαυσης. Χρησιμοποιήθηκαν μοντέλα τυχαίων επιδράσεων, ενώ οι αναλύσεις υποομάδων διερεύνησαν πιθανές πηγές ετερογένειας, όπως η κλίμακα μέτρησης, η γεωγραφική περιοχή, η σοβαρότητα του πόνου και η μέση ηλικία.
Από: Kruse et al., JBJS Open Access. (2026)
Αποτελέσματα
Συμπεριλήφθηκαν 37 μελέτες: 35 ήταν διατομεακές και οι υπόλοιπες δύο είχαν προοπτικό σχεδιασμό μελέτης κοόρτης. Οι μελέτες που συμπεριλήφθηκαν προέρχονταν από 22 διαφορετικές γεωγραφικές περιοχές. Η Ασία ήταν η ήπειρος με τη μεγαλύτερη εκπροσώπηση, ακολουθούμενη από την Ευρώπη, τη Βόρεια Αμερική και, τέλος, την Αφρική.
Συμπεριλήφθηκαν συνολικά 93.421 γυναίκες, εκ των οποίων 26.789 ταξινομήθηκαν στο προεμμηνοπαυσιακό στάδιο, 24.326 στο περιεμμηνοπαυσιακό στάδιο και, τέλος, 41.906 στο μετεμμηνοπαυσιακό στάδιο.
Από: Kruse et al., JBJS Open Access. (2026)
Μυϊκός πόνος και πόνος στις αρθρώσεις
Ο επιπολασμός των συμπτωμάτων στους μύες ή στις αρθρώσεις ήταν 40% στις προεμμηνοπαυσιακές γυναίκες, 57% στις περιεμμηνοπαυσιακές γυναίκες και 59% στις μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες. Η μετα-ανάλυση κατά ζεύγη έδειξε σημαντικά υψηλότερο κίνδυνο μυϊκού ή αρθρικού πόνου στις περιεμμηνοπαυσιακές γυναίκες σε σύγκριση με τις προεμμηνοπαυσιακές γυναίκες, με απόλυτη διαφορά κινδύνου 130 επιπλέον περιστατικών ανά 1.000 γυναίκες. Δεν παρατηρήθηκαν σημαντικές αλληλεπιδράσεις μεταξύ υποομάδων.
Ομοίως, οι μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες είχαν σημαντικά υψηλότερο κίνδυνο μυϊκού ή αρθρικού πόνου σε σύγκριση με τις προεμμηνοπαυσιακές γυναίκες, με απόλυτη διαφορά κινδύνου 148 επιπλέον περιστατικών ανά 1.000 γυναίκες. Δεν παρατηρήθηκε σημαντική αλληλεπίδραση μεταξύ υποομάδων ανάλογα με την κλίμακα μέτρησης. Ωστόσο, εντοπίστηκαν σημαντικές αλληλεπιδράσεις μεταξύ υποομάδων ανάλογα με τη γεωγραφική περιοχή διεξαγωγής της μελέτης και τη σοβαρότητα του πόνου. Η ανάλυση υποομάδων ανάλογα με τη μέση ηλικία της ομάδας δεν έδειξε σημαντική αλληλεπίδραση μεταξύ των μελετών που περιλάμβαναν γυναίκες με μέση ηλικία 50 ετών ή μεγαλύτερη και εκείνων που περιλάμβαναν γυναίκες με μέση ηλικία κάτω των 50 ετών.
Αντίθετα, η μετα-ανάλυση κατά ζεύγη που συνέκρινε περιεμμηνοπαυσιακές και μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες δεν διαπίστωσε στατιστικά σημαντική διαφορά στον επιπολασμό του μυϊκού ή αρθρικού πόνου μεταξύ των δύο ομάδων. Ωστόσο, εντοπίστηκαν σημαντικές αλληλεπιδράσεις μεταξύ υποομάδων ανάλογα με την κλίμακα μέτρησης, τη γεωγραφική περιοχή και την ένταση του πόνου.
Από: Kruse et al., JBJS Open Access. (2026)
Πόνος στην πλάτη
Ο συνδυασμένος επιπολασμός του πόνου στην πλάτη ήταν 42% στις προεμμηνοπαυσιακές γυναίκες, 57% στις περιεμμηνοπαυσιακές γυναίκες και 59% στις μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες. Η μετα-ανάλυση κατά ζεύγη έδειξε ότι οι περιεμμηνοπαυσιακές γυναίκες είχαν σημαντικά υψηλότερο κίνδυνο για πόνο στην πλάτη σε σύγκριση με τις προεμμηνοπαυσιακές γυναίκες, με τον κίνδυνο να είναι κατά 15% υψηλότερος. Αντίστοιχα, οι μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες είχαν σημαντικά υψηλότερο κίνδυνο για πόνο στην πλάτη σε σύγκριση με τις προεμμηνοπαυσιακές γυναίκες, με τον κίνδυνο να είναι κατά 20% υψηλότερος.
Από: Kruse et al., JBJS Open Access. (2026)
Επιπολασμός των μυοσκελετικών παθήσεων σε περιεμμηνοπαυσιακές γυναίκες
Μία μελέτη των Yoon et al. ανέφερε τον επιπολασμό συγκεκριμένων μυοσκελετικών εκδηλώσεων της περιεμμηνόπαυσης, συγκρίνοντας διάφορες παθήσεις του ώμου σε περιεμμηνοπαυσιακές (n = 197) και προεμμηνοπαυσιακές (n = 113) γυναίκες. Η συμφυτική θυλακίτιδα ήταν η συχνότερη διάγνωση, με επιπολασμό 35% στις περιεμμηνοπαυσιακές γυναίκες και 32% στις προεμμηνοπαυσιακές γυναίκες· ωστόσο, δεν παρατηρήθηκε σημαντική διαφορά μεταξύ των δύο ομάδων. Η υμενίτιδα του ώμου ήταν η δεύτερη συχνότερη διάγνωση και ήταν σημαντικά συχνότερη στις περιεμμηνοπαυσιακές γυναίκες σε σύγκριση με τις προεμμηνοπαυσιακές γυναίκες (25,1% έναντι 6,2%). Αξιολογήθηκαν επίσης οι διαταραχές του στροφικού πετάλου και η αρθρίτιδα· ωστόσο, στην ανασκοπηθείσα μελέτη δεν αναφέρθηκαν συγκεκριμένα αποτελέσματα για αυτές τις εκβάσεις.
Από: Kruse et al., JBJS Open Access. (2026)
Ερωτήσεις και σκέψεις
Τα ευρήματα υποδηλώνουν ότι οι δομικές αλλαγές που συμβαίνουν κατά την περιεμμηνόπαυση, οι οποίες ενδέχεται να σχετίζονται με τη μείωση των επιπέδων οιστρογόνων, μπορεί να συμβάλλουν στις μυοσκελετικές εκδηλώσεις της περιεμμηνόπαυσης και της μετεμμηνόπαυσης. Η υπόθεση αυτή υποστηρίζεται από τον υψηλότερο επιπολασμό μυοσκελετικού πόνου στις γυναίκες κατά την περιεμμηνόπαυση σε σύγκριση με τις προεμμηνοπαυσιακές γυναίκες, καθώς και από την περαιτέρω αύξηση που παρατηρείται μετά την εμμηνόπαυση. Η οστεοαρθρίτιδα και η υμενίτιδα μπορεί να σχετίζονται με αυτές τις ενδοκρινολογικές αλλαγές, καθώς η μείωση των επιπέδων οιστρογόνων έχει συνδεθεί με αυξημένες φλεγμονώδεις αποκρίσεις.
Από τη σκοπιά της φυσικοθεραπείας, είναι απαραίτητο να εντοπίζονται έγκαιρα οι ασθενείς των οποίων ο πόνος μπορεί να έχει ενδοκρινολογική συνιστώσα. Μια αφηγηματική ανασκόπηση αναδεικνύει αρκετά κλινικά χαρακτηριστικά που μπορεί να υποδηλώνουν επίδραση της εμμηνόπαυσης, όπως η έναρξη και η εξέλιξη των συμπτωμάτων, η εμμηνοπαυσιακή κατάσταση, οι εξάψεις, οι διαταραχές ύπνου και οι αλλαγές στη διάθεση. Ο πόνος μπορεί να επηρεάζει τις αρθρώσεις, τους μύες, τους ορογόνους θυλάκους και τις ενθέσεις. Το ιατρικό ιστορικό θα πρέπει επίσης να περιλαμβάνει πληροφορίες για θυρεοειδοπάθεια και ανεπάρκεια βιταμίνης D. Όταν υπάρχει υποψία συστηματικής νόσου, θα πρέπει να εξετάζονται μεταβολικά, φαρμακευτικά, ενδοκρινικά, ρευματικά, λοιμώδη και κακοήθη αίτια. Ο Πίνακας 2 παρέχει περισσότερες πληροφορίες για τη διαφορική διάγνωση της αρθραλγίας σε γυναίκες στην εμμηνόπαυση.
Μια δεύτερη αφηγηματική ανασκόπηση, που δημοσιεύτηκε το 2024, εισάγει τον όρο «μυοσκελετικό σύνδρομο της εμμηνόπαυσης» και αναφέρει επιπλέον κλινικά χαρακτηριστικά, όπως πόνο στις αρθρώσεις χωρίς τραυματική αιτία και ιστορικό συμφυτικής θυλακίτιδας. Επισημαίνει επίσης τη ρευματική πολυμυαλγία ως σημαντική διαφορική διάγνωση, καθώς εκδηλώνεται με μυοσκελετικό πόνο σε ενήλικες άνω των 50 ετών.
Όταν η αξιολόγηση από φυσικοθεραπευτή υποδηλώνει πιθανή συστηματική αιτία των συμπτωμάτων, ενδείκνυται η παραπομπή σε γενικό ιατρό. Περαιτέρω ιατρική αξιολόγηση και εργαστηριακές εξετάσεις μπορεί να βοηθήσουν στον εντοπισμό υποκείμενων ενδοκρινικών ή μεταβολικών διαταραχών, επιδράσεων σχετιζόμενων με φαρμακευτική αγωγή, λοιμώξεων ή άλλων συστηματικών παθήσεων.
Όσον αφορά τη διαχείριση, η βιβλιογραφία τονίζει τη σημασία της παρακολούθησης της υγείας των οστών και της αξιολόγησης του κινδύνου οστεοπόρωσης. Η λήψη συμπληρωμάτων βιταμίνης D μπορεί να ωφελήσει άτομα με ανεπαρκή επίπεδα, αν και τα στοιχεία για τη λήψη συμπληρωμάτων βιταμίνης K2 παραμένουν λιγότερο καταληκτικά. Οι ασκήσεις με φόρτιση και οι ασκήσεις αντίστασης είναι σημαντικές παρεμβάσεις για την υποστήριξη της υγείας των οστών, τη βελτίωση της λειτουργικότητας και τη μείωση του κινδύνου πτώσεων. Τέλος, η ορμονική θεραπεία εμμηνόπαυσης (MHT) μπορεί να βοηθήσει στη διαχείριση ορισμένων συνεπειών της ανεπάρκειας οιστρογόνων, αν και η καταλληλότητά της πρέπει να αξιολογείται εξατομικευμένα από ιατρό.
Από: Kruse et al., JBJS Open Access. (2026)
Μίλα μου για σπασίκλες
Κατά την ερμηνεία των ευρημάτων της μελέτης, πρέπει να λαμβάνονται υπόψη αρκετοί μεθοδολογικοί περιορισμοί.
Ένας σημαντικός περιορισμός είναι η μεγάλη ετερογένεια μεταξύ των μελετών που συμπεριλήφθηκαν, η οποία ενδέχεται να οφείλεται σε διαφορές στους πληθυσμούς των μελετών, στους ορισμούς των εκβάσεων, στα εργαλεία μέτρησης και σε παράγοντες του εκάστοτε πλαισίου. Κατά συνέπεια, οι συγκεντρωτικές εκτιμήσεις θα πρέπει να ερμηνεύονται με προσοχή, καθώς η παρατηρούμενη συσχέτιση ενδέχεται να μην είναι σταθερή σε όλους τους πληθυσμούς και τα πλαίσια.
Πρέπει επίσης να ληφθεί υπόψη η γεωγραφική κατανομή των συμμετεχόντων. Όπως φαίνεται στο Σχήμα 2, περίπου το 63% των συμμετεχόντων που συμπεριλήφθηκαν προερχόταν από την Ανατολική Ασία. Παρότι οι συγγραφείς πραγματοποίησαν αναλύσεις υποομάδων με βάση τη γεωγραφική θέση, οι πολιτισμικές διαφορές στην αντίληψη και την αναφορά του πόνου, καθώς και οι διαφορές στα χαρακτηριστικά του πληθυσμού και στα πλαίσια παροχής υγειονομικής περίθαλψης, ενδέχεται να περιορίζουν τη δυνατότητα γενίκευσης των συγκεντρωτικών εκτιμήσεων σε άλλους πληθυσμούς.
Η μέτρηση των εκβάσεων αποτελεί έναν ακόμη σημαντικό περιορισμό. Τα ερωτηματολόγια που χρησιμοποιήθηκαν είχαν σχεδιαστεί κυρίως για την αξιολόγηση των συμπτωμάτων της εμμηνόπαυσης ή της ποιότητας ζωής και όχι για τη συνολική αποτύπωση των μυοσκελετικών εκδηλώσεων της περιεμμηνόπαυσης. Παρότι οι συγγραφείς πραγματοποίησαν αναλύσεις υποομάδων ανάλογα με την κλίμακα μέτρησης, οι διαφορές στο περιεχόμενο των ερωτηματολογίων και στους ορισμούς των εκβάσεων ενδέχεται να περιορίζουν τη δυνατότητα σύγκρισης μεταξύ των μελετών. Επιπλέον, η έλλειψη πληροφοριών σχετικά με την εντόπιση του πόνου, τον λειτουργικό αντίκτυπο και τις συγκεκριμένες μυοσκελετικές διαγνώσεις περιορίζει την κλινική ερμηνεία των ευρημάτων.
Παρά τους περιορισμούς αυτούς, το μεγάλο συνδυασμένο δείγμα περίπου 93.000 γυναικών αποτελεί σημαντικό πλεονέκτημα, καθώς παρέχει πολλά στατιστικά δεδομένα και ευρεία κάλυψη σε πολλές χώρες. Ωστόσο, το μέγεθος του δείγματος από μόνο του δεν μπορεί να αντισταθμίσει τη σύγχυση, τους περιορισμούς στις μετρήσεις ή τη σημαντική ετερογένεια μεταξύ των μελετών.
Συνολικά, τα ευρήματα υποδηλώνουν συσχέτιση μεταξύ του σταδίου της εμμηνόπαυσης και του επιπολασμού του μυοσκελετικού πόνου. Οι προτεινόμενοι βιολογικοί μηχανισμοί, συμπεριλαμβανομένης της πιθανής επίδρασης της μείωσης των επιπέδων οιστρογόνων στη φλεγμονή και στους μυοσκελετικούς ιστούς, καθιστούν αυτή τη συσχέτιση βιολογικά εύλογη. Ωστόσο, οι μηχανισμοί αυτοί δεν τεκμηριώνουν αιτιώδη σχέση.
Μηνύματα που πρέπει να ληφθούν υπόψη
-
Οι μυοσκελετικές εκδηλώσεις της περιεμμηνόπαυσης είναι συχνές. Αυτή η συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση διαπίστωσε υψηλότερο επιπολασμό μυϊκού και αρθρικού πόνου στις περιεμμηνοπαυσιακές (57%) και στις μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες (59%) σε σύγκριση με τις προεμμηνοπαυσιακές γυναίκες (40%). Ωστόσο, δεν διαπιστώθηκε σημαντική διαφορά μεταξύ περιεμμηνοπαυσιακών και μετεμμηνοπαυσιακών γυναικών.
-
Θεωρήστε την εμμηνόπαυση έναν πιθανό παράγοντα που συμβάλλει, όχι μια οριστική διάγνωση. Οι ορμονικές αλλαγές μπορεί να επηρεάζουν τους μυοσκελετικούς ιστούς και τους μηχανισμούς του πόνου, αλλά τα διαθέσιμα δεδομένα δεν τεκμηριώνουν αιτιώδη σχέση. Μια ολοκληρωμένη αξιολόγηση παραμένει απαραίτητη για τον εντοπισμό άλλων παραγόντων που συμβάλλουν και πιθανών διαφορικών διαγνώσεων.
-
Προσάρμοσε την κλινική σου συλλογιστική στη συνολικότερη εικόνα του ασθενούς. Η εμμηνοπαυσιακή κατάσταση, η έναρξη και εξέλιξη των συμπτωμάτων, οι διαταραχές ύπνου, οι εξάψεις και οι μεταβολές της διάθεσης μπορεί να προσφέρουν χρήσιμο κλινικό πλαίσιο. Ο ατραυματικός μυοσκελετικός πόνος θα πρέπει επίσης να σε οδηγεί να εξετάσεις το ενδεχόμενο συστηματικών, ενδοκρινικών, μεταβολικών και φλεγμονωδών παθήσεων, όταν αυτό ενδείκνυται κλινικά.
-
Η φυσικοθεραπεία εξακολουθεί να είναι σημαντική για τη διατήρηση της λειτουργικότητας και της μυοσκελετικής υγείας. Οι εξατομικευμένες ασκήσεις με αντιστάσεις και φόρτιση μπορούν να ενισχύσουν τη δύναμη, τη σωματική λειτουργικότητα και την υγεία των οστών. Όταν τα συμπτώματα υποδηλώνουν υποκείμενη συστηματική πάθηση, ενδείκνυται η συνεργασία με γενικό ιατρό.
-
Ερμηνεύστε τα ευρήματα με προσοχή. Η κυριαρχία των διατομεακών μελετών, η σημαντική ετερογένεια και η εξάρτηση από αυτοαναφερόμενα συμπτώματα περιορίζουν τη δυνατότητα εξαγωγής αιτιωδών συμπερασμάτων και γενίκευσης των αποτελεσμάτων. Χρειάζεται περαιτέρω διαχρονική έρευνα για να αποσαφηνιστεί πώς οι αλλαγές που σχετίζονται με την εμμηνόπαυση επηρεάζουν τον μυοσκελετικό πόνο και να εντοπιστούν αποτελεσματικές στρατηγικές αντιμετώπισης.
Αναφορά
